كرده است سزاوار سرزنش شدن است ؛ زيرا مىدانيم او كار بد كرده است ، هرچند ندانيم كار بد او چه بوده است .
پس اگر بگويند : ما نيز انجام ندادن كارى را كه بايد از او سر بزند نشان اين مىدانيم كه او كار بدى كرده است ، و تا همين اندازه مىدانيم كه انجام دادن كار بد او را سزاوار سرزنش شدن گردانيده است .
گفته خواهد شد ، اگر كار بر اين گونه باشد ، بايد پذيرفت كه هركس نداند ، انجام ندادن كار واجب نشان كار بد كردن است ، بايد از اين هم آگاه نباشد ، كه خوبى سرزنش كردنش ، براى اين است كه او كار واجب را انجام نداده است ؛ و از اين برمىآيد كه تودهء مردم و بسيارى از دانشمندان ندانند ، سرزنش كردن چنين كسى خوب است ؛ زيرا بيشتر مردم از آنچه گفته شد آگاه نيستند .
و نيز از اين كه مىدانيم ازهر خردمندى خوب است ، شايسته بودن سرزنش شدن را به اين وابسته گرداند كه شخص توانائى ، كارى را كه بايد از او سر بزند ، انجام نداده است ، درستى آنچه گفته شد بر مىآيد ؛ زيرا كسى كه از او پس دادن سپردهاى را خواستار شدهاند و او آن را هنوز پس نداده است ، و همهء شرطها براى پس دادن آن سپرده فراهم بوده است ، مردم او را بر پس ندادن آن سپرده سرزنش مىكنند ، و مىگويند . او سپرده را پس نمىدهد ، و همچنين مىگويند ، نمازى را كه بايد بخواند نخوانده است ؛ و اگر انجام ندادن كارى كه بايد انجام گردد ، سزاوار شدن سرزنش را پديد نمىآورد ، بايستى وابسته دانستن خوبى سرزنش شدن به انجام ندادن آن كار واجب ، نيز خوب نباشد ؛ آن چنان كه وابسته دانستن سرزنش شدن را به كارهاى ديگرى كه با انجام دادنش سزاوارى سرزنش شدن حاصل نمىشود ، خوب نمىباشد .
پس اگر بگويند : وابسته دانستن سرزنش را به انجام ندادن كارى كه بايد انجام گردد براى اين خوب است كه هركس آن كار را انجام ندهد ناگزير ، كار بدى كرده است .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 554
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٥٤