و كسى كه كار بد انجام مىدهد ، يا در انجام دادن كارى كه بايد انجام گردد ، فروگذارى مىكند ، سزاوار سرزنش نمىشود ، مگر پس از آن كه به اين دست داشته باشد كه خود را از آن نگهدارى كند ، به اين كه بداند كدام كار بد است ، و كداميك را بايد انجام داد ، يا بر دانا شدن به آن دست داشته باشد .
و ميان مردم كسانى هستند كه مىگويند : جز بر انجام دادن كار بد ، سزاوارى سرزنش شدن ، پديد نمىآيد ، و گفتند كسى كه در انجام دادن كارى كه بايد انجام گردد ، فروگذارى مىكند ، بايد ، دست باز داشتن از كارى از او سر بزند كه دست باز داشتن از آن ، سزاوارى سرزنش شدن را پديد مىآورد ، تا با اين دستباز داشتن ، سزاوار سرزنش گردد « 1 » و سخن درست براى شناساندن كارى كه بايد انجام گردد ، همان است كه پيش از اين ياد گرديد ؛ و گفته شد ، كارى كه بايد انجام گردد ، آن است كه با فروگذارى كردن در آن بر پارهاى از روىها سزاوار سرزنش گردند ، زيرا بدى دست بازداشتن از آن ، از اين پيروى مىكند كه آن كار بايد انجام گردد ؛ پس واجب بودن كارى كه بايد انجام گردد ، ريشه و پايه است ، و آنچه آنان يادآورى كردند ، و آن را پايه نهادند ، به اين مىكشاند كه واجب بودنش ، به بد بودن دست بازداشتن از آن ، وابستگى داشته باشد ، و بدى دست بازداشتن از آن هم به واجب بودنش وابستگى داشته باشد ، و از اين برمىآيد كه هريك به ديگرى وابستگى داشته باشند .
بالاتر از آن ميان كارهائى كه بايد انجام داده شوند ، چيزهائى هست كه هيچ دست بازداشتن ندارند ؛ و نيز در كارهاى موجود بلاآغاز برتر از همه چيز كارى نيست
هامش
( 1 ) اختلافى كه در اين جا هست اين است كه آيا وجوب ، پايه و ريشهء تكليف است ، يا حرمت پايه و اصل است ، و شيخ بر آن است كه وجوب اصل است ، زيرا دست بازداشتن از خواندن نماز براى اين حرام است كه خواندنش واجب است ، و نيز كسى كه مجوزى براى قتلش نيست ، براى اين كشتنش حرام است كه دست بازداشتن از كشتنش واجب است . به عبارت ديگر آيا مهمتر اين است كه بايد بديها را بر طرف نمود تا خوبى از آن پديد آيد ، يا بايد خوبيها را انجام داد ، تا بديها از ميان برود .