پس اگر سود بردن او بيشتر مىشده ، چه در چندين بار ، يا در يك بار ، بيشتر سود مىبرده ، به همان چند بار نيز بيشتر ، سرزنش خواهد شد ، و اگر سود بردن كمتر مىشده ، با كم شدنش سرزنش يافتن هم كم خواهد شد .
و بنابر آنچه پيش نهاديم ، مىبايست ، كسى كه يك دينار به ستم گرفته باشد ، و از گزارشات كسى كه آن دينار را ازو به ستم گرفتهاند ، دانسته شده باشد ، كه اگر آن را از او به ستم نمىگرفتند ، با آن چيزى مىخريد ، كه هزار دينار ، بر آن سود افزوده مىشد ، و ديگرى هم كه پانصد دينار به ستم گرفته و اگر نمىگرفت ، با آن دادوستد مىشد و سودى از آن به دست نمىآمد ، آن كس كه يك دينار به ستم گرفته براى سودهائى كه از ميان برده است بايد از آن كه پانصد دينار به ستم گرفته ، بيشتر سزاوار سرزنش شدن و تاوان دادن باشد ؛ بلكه اگر كسى ، يك پوست گاو پر از طلا را به ستم گرفته ، و دانسته شده باشد ، اگر نمىگرفت خداوند برتر از همه ، اين دارائى را از ميان مىبرد ، و يا ديگرى آن را به ستم مىگرفت ، بايد نكوهش يافتن آن كسى كه يك دينار را به ستم گرفته و چگونگى آن را گفتيم از او بيشتر باشد ، و تاوانهاى بيشترى بايد از او گرفته شود ؛ زيرا آن كسىكه يك دينار نام برده را كه چگونگىاش را گفتيم ، به ستم گرفته است ، براى به ستم گرفتنش ، سزاوار سرزنش مىشود ، و براى از ميان بردن سودهاى بزرگ آن سزاوار دادن تاوانهاى بسيارى مىگردد ، كه برابر با آن سودها باشد ؛ و كسى كه پوست پر از طلائى را كه چگونگى آن را گفتيم ، به ستم گرفته ، براى به ستم گرفتن آن سزاوار سرزنش شدن مىشود ، و بس ، و براى از ميان رفتن سودهايش ، نه سزاوار سرزنش يافتن مىشود ، و نه سزاوار تاوان دادن مىگردد ؛ زيرا چه به ستم گرفته مىشد ، يا نمىشد ، آن سودها براى چيز ديگرى ، از ميان مىرفت .
بالاتر از آن ، كسى كه چيزى را به ستم مىگيرد ، براى اين سزاوار سرزنش مىشود ، كه سودهائى را نابود گردانيده است ؛ پس هرگاه در نظر بگيريم كه سود بودن آنها بايد دانسته و مسلم باشد ، و چيزى را به ستم گرفته باشند ، كه دانسته شده باشد ، اگر به ستم گرفته نمىشد ، خداوند ، يا ديگرى آن را نابود مىگردانيد ،
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 531
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٣١