بر خداوند برتر از همه است ، و او بايد آن را بدهد ، زيرا او سوار شدن بر آنها را روا گردانيده است .
و گروهى گفتهاند راه خوبى سوار شدن بر آنها حكم خرد است ؛ زيرا به حكم خرد ، خوب است كه هريك از ما سنگينى بار فراهم كردن نيازمندىها و خوراك چهارپايان را ، برخود هموار كند ، و رنج بدست آوردن آن را پذيرفتار گردد و به اندازهء كمى از آنها سوارى بگيرد ؛ زيرا بهرهگيرى چهارپايان از آنچه مردم براى آنها پذيرفتار مىشوند بيشتر از سود سوار شدن بر آنها مىباشد ، و خوبى آن نيازى به شنيدنىهاى شرعى ندارد ، آنچنان كه ما مىتوانيم كودكان و جز آنان را كه سرپرستى مىكنيم ، به مانند آنچه با خودمان رفتار مىكنيم ، دربارهء آنان هم همان را انجام بدهيم ، و اين نيازى به شنيدنىهاى شرعى ندارد ، و چنين نيست كه چون موجود بلا آغاز برتر از همه ، مردم را بر دردناك كردن ديگران توانا گردانيده ، تاوان زيانهائى را كه به آنان مىرسانند ، بايد او بدهد ؛ زيرا اگر چنين باشد ، هر يك از ما هنگامى كه براى كارزار كردن با دشمنان شمشيرى به يكى مىدهد ، اگر او با آن شمشير مؤمنى را بكشد ، بايد تاوان كشتن او را دهندهء شمشير بپردازد ؛ زيرا اگر او شمشير را به شخص كشنده نمىداد ، او نمىتوانست ، مؤمن را بكشد ؛ و آهنگران و شمشيرسازان كه با شمشيرهاى ساختهء آنان ، دادن تاوانهائى فراهم مىشود ، مىبايست تاوانها را بپردازند ؛ و اين سخنى نادرست است .
و نيز اگر چنين باشد كه چون خداوند برتر از همه ، توانائى داده است پرداختن تاوان بر عهدهء او باشد ، بايد كسى كه جامهاى را از ديگرى به ستم گرفته ، خوب نباشد از دستش جامه را بگيرند و به دارندهاش باز پس بدهند ؛ زيرا چون ، خداوند برتر از همه ، او را توانا كرده است ، بايد پذيرفته باشد كه تاوان آن را بپردازد ، و به مانند اين است ، كه دارندهء جامه از گرفتن آن دردناك نگرديده باشد .
و از آنجا كه با پس گرفتن جامه ستمگر اندوهناك مىشود ، و اگر آن را نابود گرداند ، بايد ارزش آن را بدهد با همهء اينها باز پس گرفتن جامه از او كار خوبى است و از اين برمىآيد كه خداوند براى توانا گردانيدن مردم ، پرداختن
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 511
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥١١