جاى دردناك شدن از خارها ، او مىپذيرد كه تاوان به او بدهد . اما كسى كه درندهاى را ببيند و روى خار بدود ، تا از آن بگريزد ، و دردناك گردد ، بر خداوند نيست كه به او تاوان بدهد ؛ زيرا شناسائى به زيانرسانى درنده را ، خداوند در او آفريده است ، و به راستى همان شناسائى ناچار مىگرداند كه از آن بگريزد ، پس در اينجا تاوان را بايد ، درنده بدهد ؛ براى اينكه به راستى همان درنده است كه ناچار از دويدن مىكند ؛ زيرا روى آوردن و آهنگ كردن درنده به سويش ، گريختن را در او پديد مىآورد .
و به كارهائى كه پيش از آن انجام گرديده نبايد نگريست ؛ آيا نمىبينى كه اين شناسائى پيش از آنكه درنده را ببيند در او موجود بود ، و آن شناسائى او را به دويدن ، ناچار نگردانيده بود ، و ديدن و آهنگ داشتن درنده به سويش ، او را ناچار از گريختن گردانيد .
اما تاوان به كار گرفتن بنده ، بر خداوند برتر از همه است ؛ زيرا او كه از همه برتر است ، اين را روا گردانيده است .
پس اگر بگويند : آيا كاركردن بنده براى سرورش از كارهائى نيست كه فرمانبردارى خداوند است و بر آنها سزاوار گرفتن پاداش مىشود ؛ پس چگونه است كه يك نفر از يك كار ، سزاوار گرفتن پاداش و تاوان هر دو مىشود ؟
خواهيم گفت : بنده با كارهائى كه براى سرورش ، انجام مىدهد ، و اين كار انجام دادن را فرمانبردارى از خداوند مىگرداند ، سزاوار پاداش مىشود ؛ زيرا كار كردن براى او از چيزهائى است كه بايد ، انجام بدهد ، و نيكى براى خود او است ، و سزاوار گرفتن تاوان از خود اين كار نمىگردد ، و از اينرو سزاوار گرفتن تاوان مىشود ، كه سرورش او را آزارها مىدهد ، مانند اينكه وادارش مىكند بار سنگين از جائى به جائى ببرد ، و كارهاى ديگرى به مانند آن انجام بدهد ، و يا چون از اينكه سرورش گزينش كار را از او برمىدارد و او خودش را بر اين وا مىدارد كه جز براى سرورش كار نكند ، اندوهناكى به او مىرسد ، سزاوار تاوان گرفتن مىشود .
و سوار شدن بر چهارپايان از راه شنيدنىهاى شرعى خوب است ، و تاوان آن
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 510
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥١٠