و در آخرت كيفر هميشگى خواهد يافت .
ب - از مسائل اعتقادى كه اختلاف در آن است ، توحيد است
پيش از شروع به اختلاف عقايد اسلامى در باب توحيد ، ناگفته نماند ، كه همهء پيروان اديان و مذاهب ، يا كسانى كه هيچ معتقد به دين نيستند ، همگى در يك عقيده با هم شريكند ، و مورد اعتراف همه است ، كه چيزى پيش از همه چيز بوده است ، و همه چيز از آن يك چيز به وجود آمده است ، و هيچ كس منكر آن يك حقيقت هميشگى نيست ، به جز افراد انگشتشمارى كه ظاهرا بودا ، يكى از آنان است ؛ زيرا او به هيچ چيز واقعى اعتقاد نداشت ، و جهان را ظواهرى زودگذر مىپنداشت ، بدون آن كه بر يك حقيقت پايدارى تكيه داشته باشد ، و فلسفهء وجودى جديد شايد تا حدودى با همين عقيده مشابه باشد .
اما از اين عقيده كه بگذريم همهء فلاسفه و پيروان دينها به موجود ثابت و پايدارى معتقد هستند كه همه تغييرات وجودى از آن سرمىزند .
اختلافى كه در مورد آن موجود هميشگى هست ، در صفات و نحوهء موجوديت او است و مجموع عقايدى را كه در اين زمينه پيدا شده است ، مىتوان در چند طبقه كوتاه كرد .
الف ) معتقدين به اصالت ماده و جرم : مادهگراها موجود ثابت هميشگى را كه همهچيز از آن به وجود مىآيد ، ماده و جرم مىدانند ، و تغييرات عينى را به تحرك ذاتى و نيروى خلاقهء خود ماده نسبت مىدهند ، ذيمقراطيس و افراد ديگرى مشابه او ، در قديم همين عقيده را داشتهاند .
ب ) معتقدين به اصالت نيرو : گروه ديگرى از فلاسفهء قديم آن موجود هميشگى را كه همهچيز از آن به وجود مىآيد ، چيزى مىدانستند كه خودش محسوس و ملموس نيست ، اما با تغييرات ذاتى و دائمى خود به شكل اجسام محسوس و دائم التغير خودنمائى مىكند ، و ميان طبيعتگرايان قديم ، هراكليتوس و رواقيان را ، شايد بتوان گفت ، همين عقيده را داشتند ؛ زيرا هراكليتوس آتش نامرئى دائم التحول را اصل ثابت وجود مىپنداشت .
ج ) معتقدين به اصالت روح : روحگرايان كه معتقد ، به توحيد روح مىباشند ، دو دستهاند : گروهى از ايشان از اصل منكر وجود مادهاند تا آنجا كه وجود همهچيز را در عالم خيالى مىدانند ، و برآنند كه در عالم يك موجود مرموز هست و آن هستى لا يزال هميشگى نه ماده است و نه نيروى وابسته به ماده است و اوست