پابرجا بماند ، زيرا كسى كه ناچار مىشود از درنده بگريزد ، هرگاه در گزينش راهها ، به خود واگذار شده باشد ، مىتواند يكى را برگزيند ، و از آن راه برود .
و مكلف بودن به كارى ، اين شرط را ندارد كه دارندهء تكليف ، بداند بر آن كار تكليف شده است ، زيرا ، اگر دانستن آن شرط باشد ، يا چنين در نظر گرفته مىشود ، كه بايد ، بداند تكليفكنندهاى او را به كار تكليف كرده است ، و چنين چيزى شرط نيست ، زيرا كسى كه به انجام دادن كارى مكلف مىباشد ، گاهى مىداند كه بايد آن كار را انجام بدهد ، و بر انجام دادنش بر روئى كه بايد انجام بدهد دست دارد ، هرچند كه نداند ، كسى او را به آن كار تكليف كرده است ، پس نيازى به دانستنش نيست .
و اگر چنين در نظر داشته باشند ، كه شرط است بداند ، بايد آن كار را انجام بدهد ، يا بر دانستنش دست داشته باشد ، هرچند نداند كسى آن كار را بر او واجب گردانيده ، و تكليفش كرده است ، پس اين را بايد بداند .
و مكلف بودن اين شرط را ندارد ، كه تكليفشونده پيش از انجام دادن كار بايد بداند به ناچار به انجام دادن كار تكليف شده است ، و بدون شك بايد آن را انجام بدهد ، زيرا اگر چنين چيزى شرط باشد ، بايد تكليفشونده بدون شك بداند كه تا هنگام انجام دادن كار ، زنده خواهد ماند ، و در اين هنگام گول زدن او را به كار بد فراهم مىكند « 1 » .
و نيز هيچ تكليفشوندهاى نيست ، مگر آن كه رواست لحظهء دوم بميرد و با اينهمه چگونه مىشود كه يقين بداند زنده خواهد ماند .
پس اگر بگويند : آيا پيمبران و امامان « كه درود بر ايشان باد » و هركس به مانند آنان رفتار كند ، با اين كه از گمراهى بدورند . گاهى بدون شك ، مىدانند كه روزگارى دراز زنده خواهند ماند ، و گول خورده نمىباشند .
هامش
( 1 ) شايد مقصود اين باشد كه اگر شرط تكليف اين باشد كه بداند تا انجام دادن كار زنده خواهد ماند در صورت كذب اين عقيده به كار بد يعنى اعتقاد دروغ وادار شده است .