علاوه بر آن به فرض اينكه ما بپذيريم ، بدون هيچ هدفى ، يا براى هدف بدى آن را آفريده است ، باز هم پرسش اين پرسشكننده ، از ميان رفته است ؛ زيرا او گفت : هيچكارى جز براى بردن سودى ، يا جلوگيرى از زيانى ، انجام داده نمىشود .
و روانيست او جهان را براى سود خودش بيافريند ، زيرا ، سود بردن بر او روا نمىباشد ؛ اكنون چيزى به جاى نمىماند ، جز آنكه جهان را براى خوبى كار آفريده باشد ؛ و خوبى همان نيكىرسانى به ديگران است .
و نيز ما پيش از اين گفتيم : هركس بتواند يكى از راست گفتن يا دروغ گفتن را ، براى رسيدن به آنچه مىخواهد ، بر ديگرى برگزيند ، او دروغ گفتن را ، بر راست گفتن برترى نمىدهد ، و هيچروئى برايش نيست ، جز آنكه راست گفتن خوب است ؛ پس ثابت شد كه كار را براى خوبى آن انجام داده است .
و كسى نمىتواند بگويد : او كار را براى خوبى و سود ، با هم برگزيده است ؛ اين سخن از آنرو نادرست است ، كه اگر كار را براى هردو برگزيده باشد ، روا خواهد بود ، همچنان كه براى هردو باهم بر مىگزيند ، براى هريك از آن دو جداگانه نيز برگزيند ؛ مانند اينكه چون كارهائى را براى بهدست آوردن سود ، و جلوگيرى از زيان روهم انجام مىدهند ، رواست ؛ براى هريك آنها جداگانه نيز انجام بدهند .
و نيز گاهى يكى از ما گم كرده راهى را ، بدون هيچ سود دينى يا دنيوى ، كه نشاندادنى باشد ، راهنمائى مىكند .
و نيز بايد فراخىرسان را سپاسگزارى كرد ، و بايد سپاسگزارى به دل انجام گردد ، نه به آنچه بر زبان بگذرد ، و نمىشود كارى كه بايد انجام بدهيم از ما سرزدنى نباشد ، پس اگر چنين نباشد كه گاهى كار خوب را براى خوبى ، انجام مىدهند ، بايد اينگونه سپاسگزارى از ما انجام دادنى ، و بر ما واجب نباشد ، زيرا سود و زيانهائى كه سپاسگزارى ، بايد برايش انجام گردد ، پيچيده و پوشيده است ، و هيچ يك آنها را نمىتوان چنين گردانيد ، كه سپاسگزارى را برايش انجام داد .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 233
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٢٣٣