فصل در اينكه خداوند برتر از همه ، چه چيزى ، ندارد « 1 »
بنابر آنچه روشن كرديم ، راه ثابت كردن وجود خداوند برتر از همه چيز ، كارهاى او مىباشد ؛ پس نمىتوان صفتى برايش ثابت كرد ، كه كارهايش به خودى خود ، يا با واسطه بر آن دلالت نداشته باشد ؛ زيرا اگر ما اين را در نظر نگيريم ، كار به نادانىهائى خواهد كشيد ؛ و براى اينكه هرگاه خود چيزى ، از راهى ثابت گردد ، روا نيست صفتى برايش ثابت شود ، كه راه ثابت شدن خودش به خودى خود يا با واسطه ، آن را نشان ندهد ؛ آيا نمىبينى ، چون كه ، راه ثابت كردن خود سياهى و سفيدى ، و جوهر بودن ، درك كردن است ، پس نمىتوانيم ، صفتى براى آنها ثابت كنيم ، كه درك كردن به خودى خود ، يا با واسطه آن را نشان ندهد ؛ پس چيزى را كه درك كردن به خودى خود در جوهر نشان مىدهد ، جا گرفتن است ؛ و آنچه را درك كردن به توسط جا گرفتن ، نشان مىدهد ، موجود بودن است ؛ زيرا شرط جا گرفتن وجود داشتن است ؛ براى اينكه ، درك كردن ، به جا گرفتن تعلق مىگيرد ؛ و گفتار در چيزهاى ديگر ، به همينگونه است .
هامش
( 1 ) مفاد فصل اين است كه خداوند وجود به حق بسيط است و ماهيت ندارد و حاجى سبزوارى مىگويد : و الحق ماهيته انيته .