نيست كه بايد وقوع يابد بلكه گوناگون است ؛ آيا نمىبينى گاهى كارهائى براى چاق كردن ماكيان ، انجام مىشود و چاق نمىگردد و هميشه يكسان نيست ، همچنين گاهى جفتگيرى مىشود ، و فرزند پديد نمىآيد ، گاهى هم پديد مىآيد ، و گاهى فرزندى بدون جفتگيرى پديد مىآيد ، و همچنين سيرى و سيرآبى گوناگون است ، يكى با كم خوردن سير مىشود ، و ديگرى با زياد خوردن سير مىشود ، و همچنين است سيرآبى .
و اما در سفيد كردن شستشو دهنده ، پارهاى گفتهاند : چيزى پديد نمىآيد ، زيرا سفيدى از جسم سفيد به سفيدى جسم چركين ، افزوده گرديده ، و خوردههاى سياهى به زدن كه آنها را سبك مىكند ، از ميان مىروند ، و در اين هنگام سفيدى جسم ، آشكار گرديده و جسم سفيد مىشود .
و اما پيدا شدن سرخى به زدن ، براى از جا كنده شدن خون از جائى به جاى ديگر است ، پس سرخى همان رنگ خون است ، و همچنين سبزى ، زيرا هنگامى كه خون زير رگها ديده مىشود ، سبز مىنمايد ، آنچنان كه در رگهاى آشكار باز و و جز آن ديده مىشود ، و اما پيدا شدن مزهء مخصوص ، پس از پخته شدن گوناگون است .
و نيز ، ما نمىدانيم مزهء ديگرى اكنون پديد آمده باشد ، و مىشود كه حويجها ، هنگامى كه گرد آيند ، و آتش آنها را بپزد ، مزهها به هم برآيند ؛ و گمان رود مزهء ديگرى يا بوئى ديگر پديد گرديده است .
همچنان ، هرگاه بوهاى خوش گوناگون به هم گرد آيند ، در اين هنگام بوى ديگرى بوييده مىشود كه گمان مىرود بويى تازه پديد آمده است ، به مانند مشك و عنبر و جز آنها و همانا بسيارى از پرسشها كه در اين باره مىشود بدانچه گفتيم از اعتبار مىافتند .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 45
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٤٥