دهم - فرقهء مجسمهاند كه دربارهء صفتها نوع ديگرى عقيده دارند .
فرقهء مجسمه ، كه يكى از دو گروه حلوليهاند ، وجود خداوند را جسم نمىدانند ، و برآنند كه او ذاتا روح است و نامرئى است ، اما خودش را براى مردم در شكل اجسام آشكار مىكند ، تا مردم او را بينند ، و تفصيل اين عقيده در مورد اتحاد بيان خواهد شد .
قدم يا حدوث صفات
همهء آراء و عقايدى كه تاكنون در نحوهء وجود صفات و رابطهء آن با ذات الهى گفته شد ، براى اثبات يك نتيجهء نهائى است ، و آن مسألهء حدوث يا قدم صفات است ؛ و پس از آن كه از روش اهل تحقيق ، برآمد كه صفات ، از جهت مفهوم ، مغايرت با وجود ذات دارند ، اما وجود عينى آنها با وجود ذات يكى است ، و براى همهء صفات با خود ذات يك فرد مشخص در خارج ذهن ، و يك مصداق عينى ، بيشتر نيست ، خود صفات وجود جداگانهاى ندارند و از ذات بسيط كامل و بىكموكاست ، همهء آثار عينى صفات گوناگون آشكار مىشود و از ملاحظهء همين آثار گوناگونى كه پيرو كمال و وجوب ذات است ، مفاهيم گوناگون صفات در ذهن پيدا مىشود .
پس آنچه مورد نظر از صفات سلبيه است ، و آن نداشتن شريك در قدم ذاتى يا در وجوب ذات است ، ثابت مىگردد ، و ديگر جائى باقى نمىماند ، كه از قدم يا حدوث صفات گفتگو كنيم .
اما كسانى كه براى هريك از صفات وجودى به جز وجود خود ذات ، قائل هستند ، چه آن كه عارض بر ذات و صفت حقيقى او باشند ، يا وجودشان مستقل و جدا از ذات باشد ، گرفتار اشكال بزرگى مىشوند ؛ زيرا اين گفتگو براى آنان پيش مىآيد كه اگر بگويند وجود صفات بلاآغاز بوده است ، توحيد در قدم ذات ثابت نمىشود ، و تعدد و كثرت وجود قدما لازم مىآيد .
و چنانچه جانب توحيد را بگيرند ، و بگويند ، وجود قديم ، و بلاآغاز يكى بيشتر نيست ، اشكال ديگرى پيش مىآيد ؛ زيرا بايد بپذيرند ، كه ذات الهى محل حدوث احوال است . و دگرگونى صفات برايش حاصل مىشود ، و دگرگونى صفات منافى با قدم ذات مىباشد . از اين روى اختلافات بسيارى برايشان پيش آمده است : گروهى تغيير يافتن صفات را پذيرفتند و آن را منافى با قدم ذات ندانستند ، و جمعى وجود آنها را جدا از ذات گرفتند ، تا تغييرى در ذات پيدا نشود و ديگران راههاى ديگرى