خود ديد ، دو دستش چه كرده است ؛ اين سخن نيز بازگشت كردن او را از كار خود ، نمىرساند ؛ بلكه مىرساند كه او از گناه خود بازنگشته است ؛ زيرا او پشيمانى خودش را ، براى خود سودمند نديد ؛ آنچنان كه پشيمان شدن كسعى ، براى او سودى نداشت . و آگهى از سرگذشت كسعى در اينباره ميان مردم پراكنده است .
و سخن طلحه هنگامى كه جانفشانى مىكرد ، و گفت : خدايا اين كار را برابر با رفتارى كه با عثمان كردم ، از من بپذير ، تا از من خوشنود شوى ، نيز مىرساند ، كه او بر كار خود پافشارى داشته است ؛ زيرا بر زيان خود گفت ، كشته شدن عثمان را خود او فراهم كرده است ؛ با اين كه كشتن او را ، به على امير مؤمنان - درود بر او بادا - نسبت مىداد ؛ و اين ناسازگار با سخن خود اوست ، كه بر زيان خود گفت .
و آنچه آوردهاند ، كه پيمبر - درود خداوند بر او و خاندانش بادا - او را به رفتن بهشت مژده داد ، و فرمود ، ده تن از ياران من در بهشت خواهند بود ؛ و طلحه و زبير از آن ده نفر بودند ، نيز نمىرساند كه او از گناه خود بازگشت كرده باشد ؛ زيرا اين آگهى را يكانهائى آوردهاند ، و سست است ؛ و دربارهء كسانى كه آن را آوردهاند ، خوردهگيرى شده است . و نخستين چيزى كه مىرساند ، اين آگهى درست نيست ، آن است كه پيمبر - بر او درود بادا - دربارهء كسى كه از بيراهه رفتن بازداشته نشده است روا نيست ، بگويد ، او ناگزير در بهشت خواهد بود ؛ زيرا اين سخن فريب دادن او به انجام دادن كار بد ، مىباشد . و گفتهاند ، اين خبر را سعيد بن زيد آورده است ، و او خود يكى از آن ده كس بود . پس آگهى آوردن او در اينباره ، پذيرفتنى نيست ؛ زيرا به سود خودش ، گواهى مىدهد .
و آنچه گفتهاند ، كه عايشه مىگريست ، و بر گذشتهء خود دريغ و افسوس مىخورد ، و آرزو مىكرد ، كه كلوخى يا درختى مىبود ، و مىگفت ، اگر چنين مىشدم و اين روز را نمىديدم ، دوستتر داشتم تا اين كه ده فرزند از پيمبر خداوند - درود بر او و خاندانش بادا - مىداشتم ، كه مانند عبد الرحمن بن الحرث بن هشام ، مىبودند اين سخن نيز نمىرساند ، كه او از گناه خود بازگشته باشد ؛ زيرا بسا باشد ، كسى كه از گناه بازنگشته باشد ، و اين سخن را بگويد ؛ آنچنان كه خداوند از مريم ، آورده
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 905
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٩٠٥