در اين معنى به كار مىبرند ؛ زيرا ابو عبيده ، معمر بن المثنى هنگامى كه معنى سخن خداوند برتر از همه چيز را گسترش مىدهد ، كه گفت :
« مَأْواكُمُ النَّارُ هِيَ مَوْلاكُمْ
« 1 »
»
يعنى آتش جايگاه شما است ، آتش به شما شايستهتر است مىگويد : مولاكم به معنى شايستهتر به شما است . و گفتار لبيد را گواه مىآورد ، كه گفت :
فعدت كلى الفرجين يحسب انه * مولا المخافة خلفها و امامها
و سخن ابو عبيده در زبان عرب تكيهگاهى است كه مىتوان با آن چيرگى جست .
اخطل كه عبد الملك پسر مروان را مىستايد مىگويد :
فاصحبت مولاها من الناس كلهم * و احرى قريش ان تهاب و تحمدا
يعنى تو سزاوارترى كه كار او را به دستگيرى ، و تو هنگامى بامداد مىكنى ، سرور او هستى و از پيمبر - درود خداوند بر او و خاندانش بادا - آوردهاند كه گفت :
« ايما امرأة نكحت به غير اذن مولاها فنكاحها باطل » هر زنى مردى را جفت خود بگيرد ، و كسى كه به كارش شايستهتر است ، آن را روا نگردانيده باشد ، جفت گرفتنش نادرست است . و پيمبر از كلمهء مولى كسى را خواسته است ، كه به بستن پيمان زناشوئى او سزاوارتر است . و ما از ابو العباس مبرد آورديم ، كه گفت : « ولى » آن كسى است ، كه به انجام دادن كارى سزاوارتر است و « اولى » و « مولى » به مانند همان است ، و او هرسه را لفظهائى به يك معنى دانسته است ، و كسى كه به زبان عربى شناسائى ندارد ، سخن مردم زباندان ، بر او پوشيده نخواهد ماند .
و ميان ياران ما ، كسانى هستند كه مىگويند اين لفظ در هيچ جائى از جاها به كار نمىرود ، مگر به معنى شايستهتر ، و از كلمهء اولى برمىآيد ، كه در هركار ويژهاى برابر با چيزى است كه به آن نسبت داده مىشود « 2 » .
هامش
( 1 ) حديد 15 .
( 2 ) يعنى كلمهء اولى در همه كار به جاى كلمهء تفضيل به كار مىرود ، و زبردستتر بودن در آن كار را مىرساند .