4 . واژهء قتلگاه ناظر به محلّ شهادتشان مىباشد و اين اعم از آن است كه قبل از دفن اجساد مطهر يا بعد از دفن باشد . در اينجا از اين جنبه ابهام وجود دارد . چرا كه اگر پيش از دفن پيكرهاى پاك بوده باشد ، عنوان زيارت قبور بر آن صدق نمىكند ؛ و بنابراين وضعيّت او نيز همانند وضعيّت بنى اسد است كه - بنا بر نقل - در كار تدفين شهيدان شركت جستند ، و از آنان به عنوان نخستين زائر ياد نمىشود .
5 . در برخى نقلها آمده است كه سليمان در ضمن ابياتش گفت :
بدانيد كه كشتهء خاندان هاشم در كربلا گردنهاى قريش را زير پا گذاشت و ذليل كرد .
پس عبدالله بن حسن بن حسن ( ع ) به او گفت : واى بر تو ، چرا نگفتى : گردنهاى مسلمانان را زير بار گذاشت و ذليل كرد . « 1 »
وقتى كه مىدانيم كه عبدالله بن حسن ( ع ) در روز سوّم ( پس از شهادت امام ( ع ) ) در كربلا حضور نداشت ؛ مفهومش اين است كه وى اين اشعار را بعدها سروده است . مگر اينكه گفته شود ؛ كه سليمان آنچه را پيشتر سروده بود ، بعدها تكرار كرد و عبد الله بن حسن مثنى به او اعتراض نمود .
خلاصه اينكه نمىتوانيم سليمان را به عنوان نخستين زائر قبر حسين ( ع ) معرفى كنيم .
آرى ، شايد بتوان گفت كه او نخستين شاعرى بود كه پس از شهادت آن حضرت برايش مرثيه سرايى كرد و با اين كار شرافتى انكار ناپذير كسب نمود . به ويژه كه در آن روزگار ترسناك ، ظلم و ستم بر مردم چيره بود . از اين رو اهميّت نقل ابو الفرج اصفهانى روشن مىشود كه - پس از نقل آن ابيات - مىگويد : « گروهى از شاعران متأخّر براى حسين ( ع ) مرثيه سرايى كردهاند . اما از پيشينيان مرثيهاى به ما نرسيده است ، چرا كه شاعران ، از بيم بنى اميه جرأت انجام چنين كارى را نداشتند » « 2 » .
بنابراين عنوان نخستين زائر تنها بر مردى شريف و عارفى كامل يعنى صحابى بزرگ و برجسته ، جابر بن عبد الله انصارى - رضوان الله عليه - منطبق است كه به منظور زيارت قبر سيد الشهدا ( ع ) از مدينه به كربلا رفت . بسيارى از علما تصريح كردهاند كه او
هامش
( 1 ) . الطبقات ، ص 92 ( ترجمة الامام الحسين ( ع ) و مقتله ) ؛ تذكرة الخواص ، ص 272 .
( 2 ) . مقاتل الطالبيين ، ص 121 .