گمان قوى بر اين است كه مزدوران بنى اميه پس از مشاهده تأثير سخن امام ( ع ) در قلب پايتخت حكومت سياه بنى اميه ، اين گونه امور را ساخته و ميان مردم پخش كردهاند ؛ يا اينكه ناشى از سهل انگارى نويسندگان است .
دربارهء چگونگى شعرى كه يزيد به آن مثل زده است ، اختلاف نظر وجود دارد . خوارزمى آن را اين گونه نقل كرده است :
اين خويى است كه از احزم مىشناسم ، مگر مار بد جز مار بد مىزايد ؟ « 1 »
ابن جوزى آن را « سنتى است كه از احزم مىشناسم » « 2 » نقل كرده است . در يكى از نسخههاى كتابش همانند الطبقات و نور الابصار چنين آمده است « و آيا مار جز مارهايى زايد » .
در المناقب آمده است : اين نافرمانيى است از نافرمانىها ، آيا مار به جز مار مىزايد ؟ « 3 » سپس مىگويد : در كتاب الاحمر گفته است : گواهى مىدهم كه تو فرزند على بن ابى طالب ( ع ) هستى « 4 » .
در الاحتجاج آمده است كه او گفت : مار جز مار نمىزايد . گواهى مىدهم كه تو پسر على بن ابى طالب هستى « 5 » .
اصل بيت - چنان كه از ابن كلبى نقل شده است - از ابو اخزم طايى ، جدّ ابوحاتم يا جدّ جدّ اوست . او پسرى به نام اخزم داشت كه گفتهاند پدر و مادرش را اذيّت مىكرد . او مرد و دو پسر از خود گذاشت . روزى هر دو به جدّشان حمله كردند و او را زدند ؛ و او گفت :
فرزندانم مرا به خون آغشته كردند ، اين خويى است كه من از احزم مىشناسم
يعنى اينان نيز در اذيّت كردن مانند پدرشان هستند . . . . اين مثل در شباهتهاى نزديك ميان افراد زده مىشود « 6 » .
هامش
( 1 ) . مقتل خوارزمى ، ج 2 ، ص 74 .
( 2 ) . المنتظم ، ج 5 ، ص 344 .
( 3 ) . نور الابصار ، ص 132 .
( 4 ) . المناقب ، ج 4 ، ص 173 .
( 5 ) . الاحتجاج ، ج 2 ، ص 134 .
( 6 ) . مجمع الامثال ، ج 1 ، ص 375 ، شماره 1933 .