[ خاتمه ]
[ مقصد اول : قواى حافظ استبداد ]
و اما خاتمه مشتمل بر دو مقصد است : اول در استقصاء قواى ملعونهء استبداد است .
[ 1 . جهل مردم ]
اول : از آن قوى كه اصل و منشأ و روح تمام آنها است ، جهالت و بى علمى ملَّت به وظائف سلطنت و حقوق خود [ مىباشد ] . و بديهى است چنانچه علم سرچشمهء تمام فيوضات و سعادات است ، جهل هم منشأ و منبع تمام شرور و موصل به اسفل دركات است . جهل است كه انسان را به بتپرستى و تشريك فراعنه و طواغيت با ذات احديّت - تعالى شأنه - در اسماء و صفات خاصّهء الهيّه - عزّ اسمه - وا مىدارد ، به واسطهء جهل است كه انسان بيچاره ، آزادى خدادادى و مساواتش در جميع امور با جبابره و غاصبين حرّيّت و حقوق ملَّيه را ، رأسا فراموش و به دست خود طوق رقّيّتشان را به گردن مىگذارد و بلكه اين اعظم مواهب و نعم الهيه - عزّ اسمه - و اهمّ مقاصد انبيا و اوليا عليهم السّلام را موهوم مىشمارد ،