داشتند و از مراتبى كه خداوند براى شما قرار داد ، پايينتان آوردند . خداوند لعنت كند گروهى را كه شما را كشتند . »
درميان مجموعه علل و اسباب اجتماعى ، امت نقشى تعيين كننده دارد و رهبران خيرخواه و نيك انديش به كمك آنان مىتوانند همهء قوانين خير و صلاح را عملى سازند ؛ و بدون وجود آنها امكان برداشتن هيچ گام خيرى ممكن نيست . رهبران گمراه نيز تنها مىتوانند با كمك مردم اهداف پليدشان را پيش ببرند و در صورت مخالفت آنها به هيچ يك از مطالبشان دست نخواهند يافت .
آرى در آغاز سامرى و گوسالهاى است ، اما تا هنگامى كه مردم از آنها پيروى نكنند ، وجود آنها در عمل هيچ تأثيرى ندارد .
بنابراين گرچه مردم تابعاند ، ولى داراى نقشى اساسى هستند . از اين رو باقيماندهء كاروان حسينى ، خشم خويش را متوجه كوفيان كردند و آنان را به باد انتقاد و نكوهش گرفتند ؛ چرا كه جز با كمك آنان ابن زياد و جلادانش قادر به انجام هيچ كارى نبودند .
آيا فاطمه ( س ) يك دختر داشت يا بيشتر ؟
از برخى روايات چنين بر مىآيد كه حضرت زهرا ( س ) تنها يك دختر يعنى حضرت زينب ( ع ) را داشت كه كينهاش ام كلثوم بود . امام صادق ( ع ) از پدرانش نقل مىكند كه فاطمه ( س ) در آستانهء وفات به على ( ع ) وصيت كرد و گفت : هنگامى كه من مردم تو خود مرا غسل ده و كفن كن و بر من نماز بخوان و مرا درون قبر بگذار و به لحد بسپار . خاكى را كه بر رويم مىريزى هموار كن و بالاى سر و مقابل من بنشين و بسيار قرآن تلاوت كن و دعا بخوان . زيرا آن ساعتى است كه مرده نياز به انس گرفتن با زندگان دارد . من تو را به خدا مىسپارم و دربارهء فرزندانم تو را به نيكى سفارش مىكنم . آنگاه ، ام كلثوم را به سينه چسباند و گفت : چون به سن بلوغ رسيد همهء اسباب منزل از آن او باشد و پس از آن خداوند نگهدار اوست . چون فاطمه ( س ) وفات يافت ، امير المؤمنين ، سفارشهاى آن حضرت را عملى ساخت . « 1 »
هامش
( 1 ) . بيت الاحزان ، ص 149 .