1 - راه سلطانى : اين راه را ميرزاى نورى نوشته « 1 » و معتقد است كه باقيماندهء كاروان حسين از كوفه تا شام ، اين راه را پيمودهاند . به همين دليل از نظر وى بسيار بعيد است كه باقيماندهء كاروان ، قبر امام حسين ( ع ) را در نخستين اربعين و در سال 61 زيارت كرده باشند .
به دليل طولانى بودن و فراوان بودن منزلگاهها كسى كه سريع حركت كند و بى توجه به همگان در هيچ منزلگاهى توقف نكند دست كم ده روز وقت مىگيرد . اگر حركت كاروان حسينى از اين مسير و رويدادهاى پيش آمده را بپذيريم ، به قول برخى از پژوهشگران دست كم يك سال به طول مىانجامد . « 2 »
منزلگاههاى واقع در اين مسير به نوشتهء فرهاد ميرزا ، صاحب كتاب « قمقام زخّار » به قرار ذيل است ؛ حرّان ، حصاصه ، تكريت ، وادى النخله ، برصاباد ، موصل ، عين الورده ، قنسرين ، معرّة النعمان ، كفر طاب ، شيزر ، حماة ، حمص ، بعلبك « 3 »
نام منزلگاههاى اين راه در مقتل ابو مخنف نيز با اختلاف در ترتيب و كمى تفاوت نقل شده است . « 4 »
تأمل در نقشههاى جغرافيايى ترتيب ياد شده را تأييد نمىكند . شيخ عباس قمى مىنويسد : « بدان كه ترتيب منزلگاههايى كه در هر نوبت در آنها خوابيدند يا از آنها گذر كردند نامعلوم است و دركتابهاى معتبر ذكر نگرديده است . حتى در بسيارى از آنها چگونگى مسافرت اهل بيت به سوى شام نيامده است . . . » « 5 »
2 - راه مستقيم ( راه عرب عقيل ) : به دليل مستقيم بودن اين راه مىشده آن را ظرف يك هفته پيمود . از كسانى كه معتقدند اهل بيت از اين راه رفتهاند سيد محسن امين در فرهنگ بزرگ « اعيان الشيعه » است ، آنجا كه مىگويد : « . . . مشهور آن است كه آنان در روز بيستم صفر به كربلا رسيدند ؛ و از آن جمله زيارت اربعينى است كه از ائمه اهل بيت براى حسين ( ع ) نقل شده است » .
هامش
( 1 )
. لؤلؤ و مرجان ، ص 150 .
( 2 ) . ر . ك . تحقيق حول زيادة الاربعين ، قاضى طباطبايى ، ص 193 .
( 3 ) . قمقام زخّار ، فرهاد ميرزا ( متوفاى 1305 ه ) ، ج 2 ، ص 548 .
( 4 ) . مقتل منسوب به ابو مخنف ، ص 180 .
( 5 ) . نفس المهموم ، ص 425 .