و گفتهاند : « آنگاه حسين ( ع ) چنين سرود :
چه نيكو آزادهاى است فرزند رياح ،
و چه نيكو آزادهاى است در هنگام بارش تيرها ،
چه نيكو آزادهاى است آن كسى كه جان خويش را فداى حسين كرد ، و در بامدادان جان باخت . » « 1 »
برخى ديگر گفتهاند كه اين اشعار را يكى از اصحاب امام ( ع ) در رثاى حرّ سروده است . « 2 »
خوارزمى به نقل از حاكم جشمى گويد : اين اشعار را على بن الحسين ( ع ) در رثاى او سروده است . « 3 »
چگونگى نماز خواندن امام ( ع ) در روز عاشورا
بيشتر مورخان نوشتهاند كه امام ( ع ) با اصحاب در ظهر عاشورا نماز خوف به جاى آوردند . « 4 »
هامش
( 1 ) - امالى ، صدوق ، ص 136 ، مجلس 30 ، حديث شماره 1 .
( 2 ) - مقتل الحسين ، خوارزمى ، ج 2 ، ص 14 ؛ و ر . ك : الفتوح ، ج 5 ، ص 186 ؛ بحار ، ج 45 ، ص 14 .
( 3 ) - همان ، و در بحار ، ج 45 ، ص 14 اين بيت نيز بر ابيات گذشته افزوده شده است :
پس اى پروردگار بزرگ او را در بهشت خويش ميهمان گردان
و او را با حوريان زيبا تزويج كن .
( 4 ) - براى مثال ر . ك : الارشاد ، ج 2 ، ص 105 ؛ مثير الاحزان ، ص 65 ؛ تاريخ الطبرى ، ج 3 ، ص 328 ؛ الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 292 ؛ مقتل الحسين ، خوارزمى ، ج 2 ، ص 20 ؛ انساب الاشراف ، ج 3 ، ص 103 ؛ المنتظم ، ج 5 ، ص 340 ؛ تذكرة الخواص ، ص 227 . ابن شهر آشوب در المناقب مىگويد : « با آنان نماز شدت خوف به جاى آورد » . علامهء حلى در نهاية الاحكام ( ج 2 ، ص 200 ) در معناى نماز شدت خوف گفته است : « آن به معناى پايدارى كردن در جنگ و در زمانى است كه هيچ كس نتواند جنگ را ترك بگويد . يا به معناى شدت گرفتن ترس و بروز جنگ است به طورى كه اگر مسلمانان پشت به دشمن كنند و يا آنكه نيروهايشان تجزيه گردد ، از دشمن ايمن نباشند . در اين صورت مسلمانان مىتوانند سواره پياده يا ايستاده نماز بخوانند و در صورت امكان بايد رو به قبله بايستند . اما در صورتى كه امكان ايستادن رو به قبله ممكن نباشد مىتوانند رو به قبله نباشند . اگر امكان به جا آوردن همهء اركان برايشان باشد واجب است و گرنه مىتوانند براى سجده و ركوع اشاره كنند ، ولى براى سجده بايد بيشتر خم شوند . چنانچه تنها بخشى از آنها را بتوانند به جاى آورند ، به جاى آوردنش واجب است . تقدم و تأخر نيز براى آنان جايز است ، به دليل اين گفتهء خداوند متعال : « و اگر ترسيديد پياده يا سواره » . رسول خدا ( ص ) فرموده است : « رو به قبله و يا جز آن » . امام باقر ( ع ) دربارهء نماز خوف در هنگام تعقيب ، مبارزه و درگيرى فرموده است : « هر كس رو به هر سو كه باشد با اشاره نماز را به جاى مىآورد . »