را از معرفى شخصيت شريف خويش و نصيحت آنان و دعوتشان به سوى حق و يادآورى نامهها و پيمانهايشان آغاز كرده باشد و پس از آنكه اجابت نكردند و تسليم نشدند ، و بر دشمنى پاى فشردند ، لحن سخن امام نيز تندتر گشته است .
از اين رو ارجح اين است كه متن روايتى كه طبرى و مفيد نقل كردهاند و با عبارت « اى مردم سخنم را بشنويد و شتاب مورزيد تا آن طور كه بر من لازم است شما را نصيحت كنم . . .
اما بعد نسبم را باز شناسيد و ببينيد كه من كيستم آنگاه به خود بازگرديد و خود را سرزنش كنيد . . . » آغاز مىشود ، فراز اول سخنرانى امام باشد . پس از آن - فراز دوم يعنى نقل خوارزمى است كه مىنويسد : « 1 » « ستايش خدايى را كه جهان را آفريد و آن را سراى نابودى و نيستى قرار داد ؛ و حال بندگان را پيوسته دستخوش تغيير مىسازد » . سرانجام كه موعظهها و احتجاجها به حالشان سودمند نيفتاد ، لحن گفتار امام نيز شديد شد و آنها را كوبيد و توبيخ كرد و فرمود : « اى گروه ، به گرداب غم در افتيد و در كام مرگ فرو رويد ! » . اين فراز ، بخش پايانى سخنرانى امام ( ع ) را تشكيل مىداد .
2 - بسا كسى دقت كند و چنين به نظرش بيايد كه سخنرانى برير در فاصلهء ميان فراز اول و دوم سخنرانى امام ( ع ) ايراد شده است . شايد هم سخنرانى زهير بن قين - كه از اين پس خواهد آمد - فاصل ميان فرازهاى خطابهء امام ( ع ) بوده باشد ؛ يعنى اينكه دو سخنرانى برير و زهير ميان خطابهء امام ( ع ) فاصله انداخته است .
3 - سماوى بر اين باور است كه سخن نخست حضرت ( ع ) ، خطابهء اول ايشان است كه با پايين آمدن از مركبى كه عقبة بن سمعان آن را پايبند زد پايان مىيابد و خطابهء دوم ايشان همانى است كه با اين گفته آغاز مىشود : « اى گروه به گرداب غم در افتيد و به كام مرگ فرو رويد ! » « 2 »
هامش
( 1 ) - برخى منابع آغاز اين متن را اين گونه نقل مىكنند : « اى مردم همانا خداوند دنيا را آفريد و آن را سراىنابودى و نيستى قرار داد » ( ر . ك : مقتل الحسين ، مقرم ، ص 227 ؛ حياة الامام الحسين بن على ( ع ) ، ج 3 ، ص 884 . )
( 2 ) - ر . ك : ابصار العين ، ص 35 - 32 .