نام گذارى
فرهنگ نويسان ، مورخان و جغرافى دانان در ريشهء واژهء كربلا و نيز در اشتقاق و معناى آن اختلاف نظر دارند . برخى بر اين باورند كه اين كلمه ريشهء عربى محض دارد و گروهى ديگر بر اين باورند كه ريشهاش غير عربى است و گروهى ديگر گفتهاند كه ريشهء اين واژه ، آميزهاى است از عربى و غير عربى . . .
( 1 ) 1 - نظريهء عربى بودن ريشهء نام كربلا
ياقوت حموى گويد : « كربلاء » به معناى سستى در گامها است ، گفته مىشود : « جاء يمشى مكربلًا » ( با گامهاى سست آمد ) . بنابراين ممكن است كه به دليل سست بودن زمين آن به اين نام خوانده شده باشد .
و گفته مىشود : كربلتُ الحنطة ( گندم را غربال كردم ) ، آنگاه كه آن را پاك و تميز كنى ؛ و در وصف گندم سرودهاند :
يحملن حمراء رسوباً للثقل * قد غُربلت و كُربلت من القصل
بنابراين ممكن است كه به دليل پاك بودن اين سرزمين از سنگريزه و درختان انبوه ، آن را كربلا خوانده باشند .
و كرَبل : نام گياه ترشك است و ابو وجزهء سعدى در وصف پشمهاى كجاوه گويد :
و ثامرُ كربَلٍ و عميم دفلى * عليها و الندى سبط يمور