10 - سى و پنج هزار . « 1 »
11 - چهل هزار . « 2 »
12 - پنجاه هزار . « 3 »
13 - صد هزار . « 4 »
براى تحقيق پيرامون تعداد لشكريان ابن زياد ، بايد به اين نكته توجه نمود كه كوفه شهرى بود كه بنيادش بر مقاصد نظامى نهاده شد و مىتوانست عده و عُدّهء فراوانى را بسيج كند . در روايات و متون تاريخى ، دلايل بسيارى در اين باره به چشم مىخورد . براى مثال نقل شده است كه سليمان بن صرد خزاعى در حالى كه كار صلح را بر امام حسن ( ع ) زشت مىشمرد - خطاب به وى گفت : « من بسيار در شگفتم از اينكه با داشتن صد هزار جنگجوى عراقى ، چگونه صلح با معاويه را پذيرفتى » . « 5 » در برخى نامههاى مردم كوفه به امام حسين ( ع ) آمده است : « شما در اينجا صد هزار شمشيرزن دارى ، تأخير روامدار » . « 6 »
بدون شك قدرت بسيج نظامى كوفه به مراتب بيش از اين بود ؛ زيرا صدهزار نيرويى كه در نقلهاى ياد شده آمده متعلق به يكى از طرفين جنگ داخلى عليه حكومت است ، نه براى رويارويى با يك تهاجم خارجى ؛ كه در آن صورت شمار بسيار بيشترى از امت بسيج مىشوند .
اگر سخن دربارهء تجهيزات ، و كاشف از تعداد نيروها باشد ، در اين صورت ميزان و حجم فراوان سلاح و پشتيبانى موجود در لشكر ابن زياد ، دليل بر اين است كه آن سپاه بسيار بزرگ بوده است . شيخ قرشى گويد : لشكر ابن زياد به همهء سلاحهاى موجود آن روزگار مسلح و
هامش
( 1 ) - ر . ك : المناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 4 ، ص 98 .
( 2 ) - ر . ك : نور العين فى مشهد الحسين ( ع ) ، ص 23 .
( 3 ) - ر . ك : حياة الامام الحسين بن على ( ع ) ، ج 2 ، ص 120 ، به نقل از شرح شافيه ابى فراس ، ج 1 ، ص 93 .
( 4 ) - ر . ك : حديقة الشيعه ، اردبيلى ، ص 500 .
( 5 ) - ر . ك : حياة الامام الحسين بن على ( ع ) ، ج 3 ، ص 121 .
( 6 ) - ر . ك : الارشاد ، ج 2 ، ص 71 ؛ مثيرالاحزان ، ص 26 .