دقيق هاشميانى كه در كربلا با حسين ( ع ) شركت داشتند ، دشوار است . ولى افزودن شمار آنهايى كه از قتل رهايى يافتند به شمار كشتهگان - به جز امام ( ع ) - ما را به شمار تقريبى بنى هاشم مىرساند . اما به دليل اختلاف در شمار بازماندگان و نيز شمار كشتگان ، خود منشأ اختلاف است .
كمترين شمارى كه منابع تاريخى براى ياران هاشمى امام ( ع ) نوشتهاند يازده تن است . « 1 »
به جز ابن ابى حاتم كه در كتاب « السيرة النبويه » خويش شمار بنى هاشم را نه تن نقل كرده است ! . « 2 »
مشهور آن است كه شمار كشتهگان بنى هاشم هفده تن بودهاند . « 3 » و از ميان ارقام ذكر شده ،
هامش
( 1 ) - ر . ك : تاريخ الاسلام ، ذهبى ، حوادث سال 61 ، ص 21 ؛ مرآة الزمان ، يافعى ، ج 1 ، ص 131 .
( 2 ) - السيرة النبويه ، ص 558 .
( 3 ) - شايد اين صحيحترين نقل باشد ؛ و رواياتى نيز دراين باره از اهل بيت ( ع ) نقل شده است . از جمله امامصادق ( ع ) فرمود : « . . . اين خونى است كه به خاطر فرزندان فاطمه ( س ) خداوند آن را تقاص خواهد كرد . مصيبت آنان به مصيبت حسين ( ع ) نمىرسد . او همراه هفده تن از خاندانش به شهادت رسيد . آنان براى خدا نصيحت كردند و در راه خدا شكيبايى ورزيدند ؛ و خداوند نيكوترين پاداش شكيبايان را به آنان بخشيد . . . » ( بشارة المصطفى ، ص 246 ، شماره 2 ) . دربارهء عدد 17 ر . ك : الارشاد ، ص 279 ؛ الدر النظيم ، ص 378 ؛ الاصابه ، ج 1 ، ص 17 ؛ تاريخ العلماء و وفياتهم ، ج 1 ، ص 172 ؛ تاريخ خليفه ، ص 146 ؛ مرآة الزمان ، ج 3 ، ص 113 ؛ البدايه و النهايه ، ج 8 ، ص 191 ؛ المعجم الكبير ، طبرانى ، ج 3 ، ص 104 ، شمارهء 2805 ؛ خطط مقريزى ، ج 2 ، ص 286 ، چاپ دار احياء العلوم - مصر ؛ بشارة المصطفى ، ص 426 ؛ تهذيب التهذيب ، ج 2 ، ص 323 ؛ نيز ر . ك : ابصار العين ، ص 49 - 77 و 89 - 92 . سماوى زندگينامهء هفده تن از بنى هاشم حاضر در كربلا را در صفحات ياد شده نقل كرده است ؛ و ر . ك : متن زيارت ناحيه مقدسه كه در آن سلام بر هفده شهيد آمده است ( بحار ، ج 45 ، ص 65 - 69 )
در اينجا دو نكته مهم است :
1 - برخى كتابهاى تاريخى و زندگينامهها حتى كودكانى مانند عبداللَّه شيرخوار و نوجوانى مانند محمد بن ابى سعيد بن عقيل را كه معلوم نيست به سن تكليف رسيده است در شمار ياران امام ( ع ) ذكر كردهاند ( براى مثال ، ر . ك : ابصار العين ، ص 54 و 91 ) . قضيه دربارهء برخى بازماندگان مانند عمر ( عمرو ) بن الحسن نيز چنين است . قرشى گويد . « عمربن الحسن از قتل رهايى يافت و ما نمىدانيم كه آيا او در جنگ شركت جست و يا آنكه خردسال بود ؟ » ( حياة الامام الحسين ، ج 3 ، ص 314 ) .
اين امر بر دشوارى شناسايى يقينى و دقيق ياران امام حسين ( ع ) در كربلا مىافزايد ؛ چرا كه در محاسبات نظامى نوجوانان و كودكان ، نيروى جنگى به حساب نمىآيند . دقت كنيد !
2 - در معجم الكبير طبرانى و خطط مقريزى و تهذيب التهذيب محمد بن حنفيه آمده است : هفده تن از كسانى كه همراه حسين ( ع ) كشته شدند ، از نسل فاطمه ( س ) بودند . در اينجا لازم است يادآور شويم كه اين سخن زمانى درست است كه بگوييم مقصود از فاطمه ، فاطمهء بنت اسد ، مادر اميرالمؤمنين على ( ع ) ، جعفر و عقيل است ؛ و گرنه شمار كشته شدگان نسل فاطمه در كربلا ، به جز امام حسين ( ع ) ، پنج تن است دقت كنيد ! .