اشاره
اين خطبه يكى از مشهورترين و پرمحتواترين خطبههاى امام در منزلگاههاى راه مكّه به كربلا است . اين خطبه محكمترين دلايل را ارائه مىدهد مبنى بر اين كه بر همهء مسلمانان واجب است در برابر حاكم ستمگرى كه حرام خدا را حلال مىشمرد ، پيمان خدا را مىشكند ، با سنّت رسول خدا ( ص ) مخالفت مىورزد و در ميان بندگان خدا با ستم و تجاوز رفتار مىكند ، قيام كنند . امام از جدشان نقل مىكند كه فرمود : « هر كس ديد » ، بنابراين اين وضعيت به يك فرد خاص اختصاص ندارد .
آنگاه مىفرمايد : « و با گفتار و كردارش بر او نشورد ، بر خداوند است كه او را در جايگاه همان ستمگر قرار دهد ! » اين سخن بس شگفتانگيز است و در اينجا انكار قلبى تنها - چنان كه از ظاهر متن بر مىآيد - صاحبش را از درافتادن به سرنوشت سلطان جائر ، نجات نمىدهد .
نيز در اين خطبه مشاهده مىشود كه امام ( ع ) به مسئوليت خاص خودش در ميان امت اشاره مىفرمايد : او فرزند رسول خدا ( ص ) است . امامى است كه از سوى خداوند تعيين شده است . اطاعتش واجب است . از اين رو براى « شوريدن » بر ضد حاكم ستمكار و قيام و نهضت براى سرنگونى او از ديگران سزاوارتر است . او در دوران خودش بر پا دارندهء حق است .
او حسين بن على و فرزند فاطمه دختر رسول خدا ( ص ) است . او همانطور كه خود فرمود : « من الگوى شما هستم » ، براى همهء مسلمانان الگو است . بنابراين همهء مسلمانان به طور عام و به ويژه آنهايى كه ندايش را شنيدند ، موظفند به يارىاش برخيزند و براى سرنگونى طاغوت او را يارى دهند و به رشد و خير دنيا و آخرتشان دست بيابند .
اگر چنين نكردند و پيمان را شكستند و بيعت را از گردن برداشتند ، اين كار براى امام و پدر و برادرش ، ناشناخته و غريب نيست . او از رفتارشان نسبت به پدر ، برادر و پسرعمويش آگاه است . . . و آنان با اين كار خويشتن را از فرصتى كه براى جهاد در راه خداوند نصيبشان گشته ، آن هم در ركاب امامى كه اطاعتش واجب است ، محروم ساختند . به هر حال امام