نقل شده است كه چون حر كشته شد ، ياران حسين ( ع ) او را بردند و در برابر وى نهادند . او هنوز اندك رمقى در بدن داشت . امام ( ع ) دست بر سر و رويش مىكشيد و مىگفت : تو آزادى همانطور كه مادرت تو را آزاد نام نهاد . تو در دنيا آزادى ، تو در آخرت آزادى !
يكى از ياران حسين ( ع ) و به قول على بن الحسين ( ع ) در رثاى وى چنين گفت :
لَنِعمَ الحُرُّ حرُّ بنى رياحِ * صَبورٌ عِندَ مختلف الرماحِ
وَ نعم الحُرُّ اذ فادى حسيناً * و جاد بنفسه عند الصباحِ
فَيارب اضفه فى جنان * و زَوّجُهُ مع الحور الملاحِ
بهترين آزاده ، آزاده [ حر ] بنى رياح است كه هنگام فرود آمدن نيزهها شكيبا است
بهترين آزاده است كه بامدادان در راه حسين جان خويش فداى او كرد و بر او بخشيد
بار پروردگارا او را در بهشت ميهمان كن و با حوريان نمكين همسر گردان .
حرّ در روز عاشورا طى خطابهاى چنين گفت : اى مردم كوفه ، مادر به سوگتان بنشيند و بگريد ! آيا اين بندهء صالح خدا را دعوت كرديد تا هنگامى كه آمد او را واگذاريد و پنداشتيد كه در راه او با جان و دل مىجنگيد . اما اينك در صدد كشتن و دشمنى با او برآمدهايد . جان او را گرفته و راه نفس را بر او بستيد . او را از هر سوى در محاصره گرفتيد و از رفتن به سرزمينهاى پهناور خدا جلوگيرى كرديد . او اينك چونان اسيرى در دست شما است و چارهاى ندارد . او و زنان و كودكان و خاندانش را از آب جارى فرات كه يهود و نصارا و مجوس از آن مىنوشند و خوكان و سگان عراق در آن مىغلتند ، محروم ساختهايد ! اينك تشنگى آنان را هلاك كرده است . پس از محمد ( ص ) ، با خاندانش بسيار بد رفتار كرديد . خداوند در روز تشنگى شما را سيراب نگرداند ! » « 1 »
درود بر سمبل تحول آگاهانه سريع و شجاعانه ؛ آن كسى كه خود را از ظلمات باطل به سوى نور حق كشاند . سلام بر حرّ رياحى ، روزى كه زاده شد و روزى كه شهيد شد و روزى كه زنده برانگيخته مىشود .
هامش
( 1 ) - الارشاد ، ص 219 .