محكوم مىساختند و با تشويق جماعت مذحج به قصر حمله و هانى را آزاد مىكردند و آنگاه كوفه را از امويان پليد پاكسازى مىنمودند ، نام مذحج در تاريخ اسلام به عنوان كسانى كه سرنوشت مسلمانان را تغيير دادند ثبت مىشد ؛ و تا روز رستاخيز از آنان ياد و ستايش مىشد . ولى پايبندى به احترام عرف قبيلهاى و عافيتطلبى ، آنان را واداشت تا فرمانبردارى از حجّاج زبيدى را برگزينند - هرچند اين كار با آنچه شايستهتر و مهمتر بود تعارض داشت - در نتيجه تاريخ براى آنان نقش خوارى و سستى را به ثبت رساند ؛ و هركس از نسلهاى آينده كه داستان آنان را مىشنود آنها را از عمق جان نكوهش مىكند و با تمام وجود متنفّر مىشود و بيزارى مىجويد .
قيام مسلم بن عقيل
تحليل حوادث تاريخى كوفه در دوران مسلم بن عقيل و روند حوادث قيام و شكست سريع وى ، از همهء مقاطع نهضت مبارك حسينى دشوارتر است . اين مقطع حلقههاى مفقودهء فراوان دارد . عوامل گوناگون با هم درگير و متداخلاند . نقلهاى تاريخى مربوط به برخى وقايع مهم اين مقطع آشفته است و علّتهاى برخى وقايع مهم ديگر پوشيده است ؛ و اين عوامل پژوهندهاى را كه دربارهء روند حوادث مربوط به اين دوران تأمّل مىورزد به ورطهء سرگردانى مىافكند .
بسيارى از كسانى كه حوادث اين دوره را به رشتهء تحرير درآوردهاند - به ويژه پيشينيان - نوشتههايشان همانند روايات تاريخى اين دوره آشفته است .