2 - در متن اين روايت ، نمونهاى از نمونههاى اراده و قدرت تكوينى ديده مىشود كه امام معصوم عليه السلام از آن برخوردار است و اين ريشه در اعتقادات ما دارد . اگر امام عليه السلام به كوهى بفرمايد ، از جا كنده مىشود - آنطور كه در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است « 1 » - و هستى اعم از عالم بالا و پايين ، با اجازه خداوند ، در تصرف امام عليه السلام است . ائمه ، محل آمد و شد ملائكه هستند كه بر آنان نازل مىشوند و طوافشان مىكنند . در قيام حسينى نيز دستههايى از ملائكه در راه مدينه - مكه نزد ايشان آمدند و آمادگى خود را براى يارى آن حضرت و جنگ در ركاب وى اعلام داشتند . « 2 »
اما مقصود حضرت از « تقارب اشياء » در جمله « اگر نبود تقارب اشياء و از ميان رفتن پاداش » اين باشد كه چنانچه بخواهد براى رسيدن به هدفهايش از راه خرق عادت و معجزه و بدون توسل به عوامل طبيعى برسد ، اين كار خيلى زود ، آن هم به نيكوترين وجه محقق مىشود . ولى خواست خداوند جز اين است ؛ چرا كه مىخواهد بندگان را از راه علل و عوامل طبيعى و عادى امتحان كند ، تا هركس هلاك مىشود با دليل هلاك گردد و هر كس هم كه زنده مىشود با دليل زنده گردد و خداوند به طور كامل حجت خويش را بر بندگان كامل كرده باشد . ازاين گذشته اعمال و رفتارهاى بزرگى كه همهء مردم مىتوانند به آنها تأسى بجويند ، آن اعمال و دلاورىهايى است كه در چارچوب سنتهاى طبيعى و مجارى عادىِ شناخته شده انجام مىگردد ، نه كارهاى خارقالعاده و معجزهها - كه جز به حكم ضرورت مورد استفاده قرار نمىگيرد - براى همه مردم ممكن نيست ؛ و امتحان مردم - در چارچوب تأسى به پيشوايان الهى - هنگامى درست است كه آزمون و تكليف به چيزى باشد كه توانش را داشته باشند ، نه به چيزى كه در توانشان نباشد .
هامش
( 1 )
- حسن بن عطيه گويد : اباعبدالله عليه السلام بر صفا ايستاده بود . عباد بصرى به او گفت : حديثى از شما روايتمىشود . فرمود : چه حديثى ؟ گفت : حرمت مؤمن از حرمت اين خانه برتر است . فرمود : [ بله ] من اين را گفتهام . مؤمن كسى است كه اگر به اين كوهها بگويد بيا ، بيايد . گفت : چون به كوهها نگريستم ديدم كه پيش آمده است ! سپس به كوه فرمود : به جايت بازگرد ، منظورم تو نبودى ! ( الاختصاص ، ص 325 ) .
( 2 ) - ر . ك . اللهوف ، ص 129 ، حاشيه ؛ و به نقل از آن بحار ، ج 44 ، ص 330 .