ابن عباس گفت : اگر با گفتار من مخالفى ، زن و فرزندت را با خود مبر كه خواهند گفت خون عثمان بر گردن تو و پدر توست و بيم آن دارم كه تو را نيز همانند عثمان در پيش چشم زن و فرزندت بكشند .
امام حسين عليه السلام فرمود : اى پسر عمو ، به خدا سوگند ، اگر در عراق كشته شوم نزد من محبوبتر از آن است كه در مكه كشته شوم . و هر چه خداوند مقدر كند همان مىشود . با وجود اين از خداوند طلب خير مىكنم و دربارهء آينده مىانديشم . « 1 »
درنگ و ملاحظه
1 - از قراين موجود در متن روايت مىتوان دريافت كه اين گفت و گو يا در روزهاى پايانى حضور امام در مكه انجام شده است ؛ به اين دليل كه امام عليه السلام فرمود : تصميم دارم كه همين روزها بروم . و يا اين كه در آخرين روز و يا روز پيش از آن صورت پذيرفته است ؛ بهدليل اينكه امام عليه السلام ( طبق روايت طبرى ) فرمود : « در همين يكى دو روز آهنگ حركت دارم . . . »
2 - اين روايت تأكيد دارد بر اين كه تصميم امام عليه السلام براى رفتن به عراق در ميان مردم مكه و ديگر شهرها به ويژه در واپسين روزهاى اقامت وى در مكه ، شيوع پيدا كرده بود ؛ و اين با سرّى بودنِ هنگام حركت ، به خواست امام عليه السلام منافاتى ندارد . گذشته از اين نفس تاريخ حركت كاروان حسينى از مكه سرّى نبود . چرا كه امام عليه السلام اندكى پيش از حركت طى خطابهاى فرمود : « . . . هر كس در راه ما آمادهء فداكارى است [ آمادهء حركت باشد . ] ان شاء الله فردا صبح حركت خواهم كرد . » « 2 »
3 - اساس تفكر و موضعگيرى ابن عباس نسبت به قيام امام عليه السلام در اين گفت و گو پيداست ؛ و نشان مىدهد كه او با قيام امام عليه السلام موافق بود ، ولى بااينكه پيش از تحرك مردم و فراهم شدن مقدمات استقبال از امام ، به آن شهر برود مخالفت داشت . اين مقوله در مقياس منطق ظاهرى كه مبناى مشورتها و نصايح ابنعباس بر آن استوار بود درست است .
هامش
( 1 ) - الفتوح ، ج 5 ، ص 72 ؛ مقتل الحسين ، خوارزمى ، ج 1 ، ص 309 - 310 ( به نقل از الفتوح ) ؛ تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 294 ؛ با تفاوتى كه به مهمترينش اشاره كرديم .
( 2 ) - مثير الاحزان ، ص 38 ؛ در فصل اول گفتيم كه امام عليه السلام اين خطبه را در ميان عموم مردم ايراد فرمود .