تاريخ دربارهء دورانى كه امام حسين عليه السلام در مكّه مكرّمه سپرى كرد ، رويدادهاى فراوان و گونههاى پراهميتى را از تحركات فردى و جمعى امت در زمينه مواضع اتخاذ شده - موافق يا مخالف - با قيام امام حسين عليه السلام در مهمترين شهرهاى جهان اسلام كه در آن روز مىتوانستند در تغيير روند حوادث مؤثر باشند و يا آنكه آينده ديگرى براى جهان اسلام ترسيم كنند ، به ثبت رسانده است .
به جز شام و ديگر شهرهاى اين سرزمين ، كه به طور كلى از نظر سياسى و تبليغى در جبهه موافق حكومت بنى اميّه قرار داشتند ، از مهمترين شهرهاى آن روز كه حكم قلب تپندهء جهان اسلام را داشتند و امكان ابراز مخالفت سياسى در آنها وجود داشت ، كوفه ، بصره ، مدينه و مكّه را مىتوان نام برد .
در بررسى حركت امت در دوران قيام حسينى ، بهتر آن ديديم كه - براى رعايت ترتيب سير تاريخى حركت - نخست حركت امت را در سرزمين حجاز ( و در مهمترين شهرهاى آن يعنى مكّه و مدينه ) مورد مطالعه قرار دهيم ؛ آنگاه به حركت امت در كوفه و پس از آن در بصره بپردازيم .
حركت امت در حجاز
تاريخ درباره حركت امت در حجاز و در دو شهر مهم آن روز آن سرزمين يعنى مكه مكرمه و مدينه منوره ، مجموعهاى از حوادث و رويدادها را ثبت كرده است كه به ترتيب زمان وقوع آنها ، مورد مطالعه قرار مىدهيم .