چيست ؟ گفت : عبدالله بن يقطين . پرسيد : اين نامه را چه كسى به تو داده است ؟ گفت :
زنى كه نمىشناسمش !
ابن زياد خنديد و گفت : يكى از اين دو راه را برگزين ، يا بگو چه كسى نامه را به تو داده است يا قتل ! گفت : درباره نامه چيزى نخواهم گفت ، از كشتن هم ناخشنود نيستم ؛ زيرا مىدانم كه هيچ كشتهاى در نزد خداوند بيش از كسى كه به دست چون تويى كشته شود پاداش ندارد . عبيدالله نيز فرمان داد تا او را گردن زدند . « 1 »
اين شهيد در اين دو روايت - به خلاف مشهور - فرستاده مسلم عليه السلام به سوى امام حسين عليه السلام است ؛ و در روايت تسليةالمجالس نام وى نه يقطر « 2 » يا بقطر ، بلكه يقطين است .
در اينجا اين احتمال به ذهن خطور مىكند كه عبدالله بن يقطر كسى جز عبدالله بن يقطين بوده است . به چند دليل : نخست ، اختلاف نام پدر ، دوم اختلاف نام دستگيركننده عبدالله يقطر يعنى حصين بن نمير ( تميم ) با نام دستگير كنندهء ابن يقطين يعنى مالك بن يربوع تميمى . سوم ، دستگير شدن وى در بيرون كوفه و چهارم اين كه ابن يقطر از بالاى كاخ به زير افكنده شد ، در حالى كه ابن يقطين گردن زده شد .
اما دلايل زير بى پايگى اين احتمال را اثبات مىكند :
يكم : در اينجا گمان قوى مىرود كه نام يقطين تصحيف نام يقطر ، بهويژه در كتابهاى خطى كهن ، بوده باشد . آنچه بر قوت اين گمان مىافزايد اين است كه نام يقطين جز در كتاب تسلية المجالس نيامده است . همان طورى كه نام پدر در روايت ابن شهرآشوب مشابه اين روايت ، يقطر است و نه يقطين . از اين گذشته ، خود روايت تسلية المجالس يادآور مىشود كه اين مرد اهل مدينه است ؛ و حال آن كه تاريخ در ميان شهيدان نهضت حسينى اهل مدينه ، به اين نام ( از غير بنىهاشم ) از كسى بجز عبدالله بن يقطر ياد نكرده است .
هامش
( 1 ) - تسلية المجالس ، ج 2 ، ص 182 .
( 2 ) - از گفتار آقاى خويى چنين استفاده مىشود كه وى ، عبدالله يقطر در « روايت مشهور و روايت نادر ابن شهر آشوب » را يك تن مىداند . او مىگويد : داستان قتل وى را شمار زيادى از بزرگان نقل كردهاند ، بجز ابن شهرآشوب كه وى را فرستاده مسلم به سوى امام حسين عليه السلام دانسته و گيرنده نامهء او را مالك بن يربوع معرفى مىكند . ( معجم رجال الحديث ، ج 10 ، ص 284 ) .