نخستين تصميم تهديدآميز
عبيدالله زياد ، پس از ايراد آن سخنرانى تهديدآميز ، نخستين تصميم وحشت آفرين خويش را نيز براى قلع و قمع مردم به اجرا درآورد . او بر مهتران و عامه مردم بسيار سخت گرفت ؛ و گفت : نام غريبهها و كسانى كه اميرمؤمنان در صدد دستگيرى آنهاست و نيز حروريان « 1 » و دودلانى كه انديشه اختلاف و تفرقه در سر مىپرورانند برايم بنويسيد .
هر كس نوشت از كيفر معاف است ؛ و هر كس ننوشت بايد تعهد كند كه در حوزهء رياست او هيچ كدام از مخالفان حضور و يا عزم سركشى عليه ما را ندارند . هر كس چنين نكرد ، امان از او برداشته است و جان و مالش حلال است . هر مهترى كه مخالفان اميرالمؤمنين را در قلمروش پناه داده و به ما معرفى نكرده باشد ، بر در خانهاش دار زده مىشود و نام آن مهتر از ديوان عطا پاك مىگردد و به زاره « 2 » در عمان تبعيد مىگردد . « 3 »
يادآورى
مهترى ، از وظايف دولت بود كه براى شناسايى رعيت و تنظيم حقوق آنان از بيتالمال وضع شده بود . كوفه صد مهتر داشت . حقوق به سران چهار بخش كوفه داده مىشد و آنان به مهتران ، نقيبان و امانتداران مىدادند ؛ و اينان حقوق هر يك از مردم كوفه را در خانهاش پرداخت مىكردند . دستور پرداخت حقوق در محرم هر سال داده مىشد و فرمان تقسيم غنايم در هنگام طلوع ستاره شَعْرى ، يعنى موسم برداشت غله ، ميان مردم صادر مىگشت . مهترى در روزگار پيامبر صلى الله عليه و آله نيز رايج بود . « 4 »
هامش
( 1 )
- يعنى خوارج ، منسوب به حروراء از نواحى كوفه . حرورا نخستين جايى بود كه خوارج پس از بازگشت ازصفين و رسيدن به كوفه در آنجا اجتماع كردند .
( 2 ) - جايى است مشهور بر ساحل خليج « فارس » نزديك عمان ؛ كه هوايى بس گرم دارد . از اين رو پسر مرجانه به دليل سختى زندگى در زاره مخالفان را تهديد كرد كه به آنجا تبعيد خواهند شد . ( ر . ك . معجم البلدان ، ج 4 ، ص 150 ) .
( 3 ) - تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 281 ؛ ارشاد ، ص 202 ؛ تذكرة الخواص ، ص 200 .
( 4 ) - وقعة الطف ، ص 110 .