وفات رسول خدا ( ص ) ، پيشينهاى دراز و سياه دارند . پدرش ، بشير بن سعد خزرجى ، به سبب حسادتى كه نسبت به موقعيت ممتاز سعد بن عباده ميان مسلمانان ، به ويژه انصار ، داشت ؛ و نيز كينهاى كه نسبت به اهل بيت مىورزيد ، نخستين كس بود كه در سقيفه به ابوبكر دست بيعت داد ؛ و در شمار دوستان حزب سلطه و دشمنان خاندان نبوت درآمد .
پسرش ، نعمان ، به وسيله معاويه ، پس از عبدالرحمن بن حكم « 1 » ولايت كوفه يافت . وى طرفدار عثمان بود و آشكارا با على دشمنى مىورزيد و از وى بد مىگفت . در جنگهاى جمل و صفين با آن حضرت جنگيد ؛ و در راه استوارى بنياد حكومت معاويه از جان و دل مىكوشيد ؛ و در يك نوبت ، فرماندهى گروهى را بر عهده داشت كه با حمله به عراق مردم را به وحشت انداخته بودند . پژوهشگران مىگويند : « او با يزيد دشمن بود و آرزوى زوال حكومتش را داشت ، ولى به شرط آن كه خلافت به خاندان على عليه السلام باز نگردد . . . » « 2 »
گويند : سبب دشمنى او با يزيد اين بود كه يزيد به شدت با انصار دشمنى مىورزيد و شاعران را به هَجوْ آنان ترغيب مىكرد . اين موضوع خشم نعمان بن بشير را برانگيخت و از معاويه خواست تا زبان اخطل ، شاعر مسيحى ، را كه هجوشان كرده بود ببرد . معاويه تقاضايش را پذيرفت ، ولى يزيد از اخطل نزد پدرش شفاعت كرد و به او پناه داد و معاويه هم با ادعاى اين كه « راهى بر پناه ابىخالد - يعنى يزيد - نيست » از او درگذشت . اين موضوع بر نعمان گران آمد و پيوسته با يزيد دشمنى مىورزيد . « 3 »
در تاريخ آمده است كه عمرة ، دختر نعمان بن بشير زن مختار بن ابىعبيده ثقفى بود كه مسلم بن عقيل بر او وارد شد . برخى از پژوهشگران بر اين باورند كه علاوه بر آن سبب مهم ، يعنى كينهاى كه از يزيد به دل داشت ، اين پيوند نيز در سستى موضع نعمان نسبت به انقلابيون مؤثر بود . « 4 »
هامش
( 1 )
- او و برادرش يحيى ، پس از زخمى شدن در جنگ جمل گريختند و عصمة بن أبير براى مدت يك سالآنان را پناه داد . ( ر . ك . تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 56 ) .
( 2 ) - حياة الامام الحسين بن على ، ج 2 ، ص 349 .
( 3 ) - ر . ك . همان ، ص 188 - 190 .
( 4 ) - ر . ك . همان ، ص 349 .