به رسيدن به شط كورا بايد از پلى كه در مجاورت خط آهن باطوم به باكو ساخته شده گذشت و از آنجا از ساحل راست آن ما بين شط و خط آهن راه پيمود .
پس از پيمودن اين راه به ششمين منزل كه آخرين بارانداز ماست رسيديم و در اينجا ميان ما و تفليس بيست ورست فاصله است . در ورست پنجم خط آهن با راه شوسه و رودخانه تلاقى مىكند و از ورست هفتم تا دوازدهم جلگهء وسيعى است مستور از علفهاى بلندى كه تابش آفتاب تابستانى آنها را سوزانده و منظرهء زرين فام آن بسيار زيباست . از ورست دوازدهم تا تفليس راه از ميان غبار ضخيمى كه نظير آن را در هيچ يك از نقاط دشت روسيه اروپا نديده بوديم مىگذرد ، به همين علت گردآلود و چشم بسته در ساعت شش و نيم به تفليس به منزل حكمران كل وارد شديم و چون از خوشبختى ما حكمران كل يعنى شاهزاده دندوكف كورساكف « 1 » حضور نداشت و به همين جهت پذيرايى رسمى به عمل آمد ما فورا به اطاقهاى خود رفتيم و استراحت كرديم .
7 سپتامبر - 11 محرم
تفليس در دو طرف بستر عميق و كم عرض كورا در پايين درهء قشنگى كه آفتابى سوزان بر آن مىتابد بنا شده .
اطراف قصر حكمران كل بىشباهت به اروپا نيست ، كوچههاى عريض آن داراى مغازههاى بزرگ و مهمانخانههاى آراسته و تئاتر و ميدانى زيبا و محلهايى براى تفريح و گردشگاههايى است كه اروپا را كاملا به خاطر مىآورد فقط در محلههاى گرجى و ايرانى انسان خود را در آسيا مىبيند .
محلهء ايرانى در پايين قلعهء قديم شهر در ساحل يمين كورا قرار دارد ، كوچههاى آن تنگ و پيچدرپيچ و درهم فشرده و حزنانگيز و بازار آن پوشيده است و داراى مسجد و حمامهايى است كه با آب گرم گوگرد طبيعى كار مىكند .
ما بين محلهء ايرانى و گرجى پلى فاصله است يعنى محلهء گرجى در طرف ديگر رودخانه در اطراف كليسايى كه در ابتداى بناى تفليس ساخته شده واقع گرديده است .
همانطور كه لازمه زندگانى پيروان حضرت مسيح كليسايى است پيروان حضرت محمد
هامش
( 1 ) .DondouKof - KorsaKof