فصل پنجم امتياز دخانيات ، اغتشاشات و هيجان مردم
امتيازى براى انحصار دخانيات كه بر اثر آن ممكن است ايران را به انقلاب بكشاند به شركتى انگليسى واگذار گرديده است .
اين امتياز تحت پانزده ماده تنظيم شده و تمام مواد آن به نفع امتياز گيرندگان است و دولت ايران در مقابل مبلغى جزيى يعنى 15000 ليره در سال حق استفاده از دخانيات مملكت را به آن شركت داده و مادهء اول امتيازنامه كه ظاهرى فريبنده دارد چنين مىگويد كه اين مبلغ را شركت چه نفع ببرد چه ضرر در آخر هر ششماههء اول از سال خواهد پرداخت .
اگر چه شركت به موجب مادهء سوم متعهد است كه ربع عايدى خالص خود را به صندوق دولت ايران واگذارد و به موجب مادهء هفتم مقيد شده كه آنچه عوارض به دخانيات تعلق مىگيرد تسليم دولت كند ولى مادهء دوم مصرح است كه « صاحبان امتياز براى تشخيص مقدار توتون و تنباكوى محصول ايران و گرفتن اطلاعاتى در اين باب حق دارند كه با صاحبان توتون و تنباكو داخل گفتگو شوند و دولت شاهنشاهى ايران بايد به مأموران خود در محل دستور دهد كه وسايل تسهيل اين كار را از طريق زراعت كنندگان مواد دخانى فراهم كنند . فقط صاحبان امتياز مىتوانند كه براى فروش توتون و تنباكو و سيگارت و سيگار و توتون انفيه جواز كتبى صادر كنند ، غير از ايشان احدى اين حق را ندارند و نخواهد داشت . كسانى كه حاليه به خرده فروشى توتون و تنباكو مشغولند مىتوانند به شغل خود ادامه دهند به شرط آنكه كمپانى به ايشان اجازه بدهد . »
براى آنكه معلوم شود كه انگليسىها با ما در خارج چگونه معامله مىكنند من مادهء