15 اكتبر - 11 ربيع الاول
امروز شكاركنان به تماشاى محلى رفتم كه به تصور اعتماد السلطنه بايد محل عمارت آپامه « 1 » باشد كه گوبينو « 2 » در تاريخ ايران خود محل آن را در سرخهحصار معين مىكند .
به عقيدهء من سرخهحصار كه درهء تنگى است هيچ تناسبى براى يك عده ساختمانهايى كه خالى از اهميت نيز نباشد ندارد ، ممكن است كه در آنجا قلعه و ديدهبانگاههايى وجود داشته بوده و شايد برج قرمزى كه خرابهء آن در اينجا باقى است اثرى از همان نوع قلعهها باشد .
غير از اين خرابه در اين طرفها هيچ اثرى از ساختمانهاى قديمى يا پى و خرابهاى كه وجود عمارتى را در سابق در اين محل برساند ديده نمىشود . محلى را كه من ديدم مسلما يا جاى قلعهاى قديمى است يا جاى سنگر و خندقى نظامى .
در آن طرف جلگهء دوشانتپه در سمت چپ در مقابل عمارت اندرون و راههاى مازندران و خراسان زمين بالنسبه وسيعى است كه كوه دايرهوار همه طرف دور آن را گرفته مگر طرف شمال غربى آن كه باز است .
مدخل اين زمين را بستر رودخانهء خشكى كه از شمال شرقى به جنوب غربى سرازير مىشده بسته است .
در ساحل راست اين بستر چيز قابل اعتنايى ديده نمىشود جز آثار ساختمانهايى مربعشكل كه ظاهرا جزء ديوارى بوده است كه درههاى بين تپهها را مىبسته و خط دفاعى آبادى از جانب دشت محسوب مىشده ولى به قدرى اين آثار باقيه ناچيز است كه از ملاحظهء آنها چيز زيادى دستگير انسان نمىشود .
اما در ساحل چپ بر خلاف سرزمينى است كه متدرجا ارتفاع آن به شكل غير منظمى كه طبيعى به نظر نمىرسد افزايش مىيابد و در جنوب آن در طرف راست آثار تختگاهى است به ارتفاع چند متر كه حدود آن را هنوز به خوبى مىتوان تشخيص داد . پس از آنكه از بستر خشك رودخانه بگذريم و بر اين تختگاه بالا رويم مىبينيم كه زمين آن را چندين بار زير و رو كردهاند . اين عمل يا كار بعضى از كسانى است كه در پى بيرون آوردن آثار عتيقه بودهاند يا كار دهاتىها كه مىخواستهاند از مصالح اين بنا استفاده كنند .
هامش
( 1 ) .Apamee( 2 ) .Gobineau