قزوين و اروپا از آنجاست .
اگر خيابان مريضخانه را از طرف مغرب و خيابان چراغگاز را از طرف مشرق امتداد دهيم مىتوان گفت كه طهران كهنه در جنوب اين خط و طهران نو در شمال آن قرار دارد .
قسمت شمالى طهران به داشتن كوچههاى زيبا و مستقيم و حياطها و باغها وسيع و عمارات زياد ممتاز است بهخصوص كه تمام سفارتخانههاى خارجى غير از سفارت روس كه در آخر خيابان چراغگاز در جانب قسمت قديمى شهر است بقيه در اين قسمت شمالى واقع شده .
اگر از ميدان توپخانه به سمت شمال دو خيابان شمالى جنوبى را بگيريم عمارت صدر اعظم و باغ لالهزار و سفارتخانههاى ممالك اروپايى و ممالك متحدهء امريكا و عثمانى و عمارت و ابنيهء جهانگير خان وزير صنايع و باغ بزرگ امين السلطان را در سر راه مىبينيم .
در برگشتن اگر خيابان سيف الدوله « 1 » را اختيار كنيم به عمارت بهارستان مىرسيم كه امروز اقامتگاه يحيى خان مشير الدوله است و باغ وسيعى دارد كه مدرسهء بزرگ سپهسالار با وجود عظمت به هيچوجه فضاى آن را تنگ نكرده .
كمى فاصله از ميدان بهارستان در ضلع جنوب غربى كوچهاى كه از آنجا به لالهزار برمىگردند منزل شاهزاده ظل السلطان واقع است و ظل السلطان غير از اين خانه مالك پاركى است نزديك باروى شهر قريب به پارك امين الدوله .
از ميدان بهارستان اگر امتداد خيابان نظاميه را بگيريم طرف دست چپ ما مسجد سپهسالار است بعد از آن به خانهء محقر دوست من اعتماد السلطنه مىرسيم كه بىسرو صدا در آنجا در ميان كتب خود زندگى مىكند ، طرف دست راست قبرستانى قديمى است و بعد از آن در چند قدمى سفارت روس به خيابان چراغگاز وارد مىشويم .
ميدان ديگر شهر ميدان مشق است كه ميدانى وسيع و محصور است و در قسمت تازه ساز شهر و براى مشق نظاميان ساخته شده و گاهى هم شاه سپاهيان را در آنجا سان مىبيند . در ميدان مشق نزديك در غربى ميدان توپخانه است يعنى همينكه چند قدم از اين در خارج و در خيابان مريضخانه داخل شديد به در ميدان مشق مىرسيد .
هامش
( 1 ) - خيابان شاهآباد