ناصر الدين شاه در سفر اول خود به فرنگستان وقتى كه ملتفت شد كه ويلهلم اول امپراطور آلمان يك زن بيشتر ندارد و ملكه اگوستا را به او معرفى كردند گفت عجب امپراطور آلمان يك زن بيشتر ندارد آنهم به اين پيرى .
در ميان سوگلىهاى اندرون ناصر الدين شاه دو نفر نظر به مشاغلى كه در عهدهء ايشان گذاشته اهميت خاصى دارند يكى انيس الدوله كه مأمور پذيرفتن خانمهاى فرنگى محترم است ديگرى امينه اقدس كه كليددار خزانهء پادشاهى است .
خانمهاى اندرون به چند طبقه منقسمند : طبقهء اول زنانى كه شاهزاده خانمند و پسرانشان مىتوانند به سلطنت برسند ، طبقهء ديگر زنان سوگلى كه بعضى از ايشان به ملاحظاتى بر شاهزاده خانمها برترى يافتهاند .
زنان طبقهء اول هر يك عمارتى مخصوص به خود دارند در صورتى كه زنان طبقهء ديگر اكثر با هم در يك جا منزل مىكنند يا اين كه هر يك به عنوانى به خدمت يكى از زنان سوگلى منتسباند .
تمام اين زنان به نسبت مقامى كه در هر يك از دو طبقه دارند از شاه مواجب مىگيرند مگر بعضى از زنان طبقهء دوم كه خرجشان با حرمهاى سوگلى است و شاه فقط به آنها گاهگاهى انعامى مىدهد .
لباس زنان اندرون نسبة ساده است و تفصيل زيادى ندارد ، يلى بر تن دارند كه جلوى آن را از سينه به پايين با دكمه مىبندند و تا پايين كمر مىآيد و از زير آن پيراهن كوتاهى پيداست و زير جامهاى مىپوشند كه از زانو پايينتر نمىآيد و روى آن شليتهء پربادى است .
نيمتنه و پيراهن به قدرى كوتاه است كه با هر تكان مختصرى قسمتى از بالاتنه نمايان مىشود .
براى آنكه چيزى از قلم نيفتاده باشد مىگوييم كه اين زنها غالبا چهارقدى بر سر مىاندازند و آن را در زير چانه گره مىزنند براى آن كه گيسوان زياد و بافتهء ايشان را كه روى دوش و پشت سرشان آويزان است مستور دارد . به علاوه بعضى از ايشان جوراب سفيد نازكى نيز بهپا مىكنند ، خلاصه لباس همه از پير گرفته تا جوان به همين وضع است .
سه سال در دربار ايران ( فارسى ) — صفحة 118
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص١١٨