أبو بكر محمد بن زكرياى رازي ( فت . سال 311 يا 320 ه ) نه تنها يكى از مشاهير اطباى اسلامى است ، بلكه به واسطهء عدهء زيادى كتاب كه به قلم أو در فلسفه نگاشته شده ، وآراى خاصي كه در اين رشته از أو به يادگار مانده ، « 1 » در شمار بزرگان فلاسفهء اسلام نيز معدود است .
أول كسى كه در اروپا پى به اهميت اين جنبهء محمد بن زكرياى رازي برده ، دوبوئر « 2 » آلمانى است كه در مقالهء جامعي كتاب مشهور اين أستاذ ، يعنى طب روحاني را مورد مطالعه قرار داده ، وخلاصهاى از مطالب آن را در مقالهء خود گنجانيده است ، ودر حواشيى كه بر آن مقاله نوشته ، سطورى نيز از كتاب سيرت فلسفي أو را نقل نموده . « 3 »
هامش
( 1 ) رجوع كنيد به تاريخ أدبيات عرب ، تأليف بروكلمان ، ج 1 : 233 ، ومقدمهء تاريخ علوم ، تأليف سارتن ، ج 1 : 609 ، وطب اسلامى ، تأليف پروفسور براون) E . G . Browne (، ص 44 ( كيمبريج 1921 ) . در دايرة المعارف اسلامى ، نگارنده به مصاحبت پينس مقالهاى راجع به مجموع تأليفات رازي نوشته وفهرست جامع كتب أو را به دست داده است . در اين أواخر ، چند كتاب ومقاله در باب كارهاى علمي رازي انتشار يافته ، مثل مقالهء ماير هوف) Meyerhof (به عنوان «The Clinical Diary of Razi» ( مجلهء ايزيس ، سال 1935 ) وكتاب روسكا به نامDas Buchder Alaune und Salze( برلين 1955 ) ومقالهء أو در مجلهء مطالعات راجع به تاريخ علوم طبيعي وطب ( سال 1935 ) ، ج 4 به عنوان :" Uebersetzung und Bearbeitung Von al - Raz's Buch Geheimnis der Geheimnisse" ومقالهء ديگر أو به عنوان «Die Alchemie al - Razi's» ( مجلهء اسلام ، سال 1935 ) .
( 2 )De Boer. پينس نيز كتابي نفيس در باب أقوال حكماى اسلام در خصوص جزء لا يتجزأ نوشته ودر آنجا به تفصيل از آراى رازي در باب طبيعت وما وراء طبيعت بحث كرده است .
( 3 ) دو بوئر فقط نسخهاى از اين كتاب را كه در موزهء بريتانيا تحت شمارهء 1530 هست در دست داشته وبه وجود قسمتى از اين كتاب در موزهء واتيكان نيز اشاره مىكند . در كتاب الأقوال الذهبية تأليف أحمد بن حميد الدين كرمانى ( فت . بعد از سال 412 ) ، تمام اين كتاب با بعضي نسخه بدلهاى مفيد گنجانده شده است چه كتاب كرمانى رد بر طب روحاني رازي است از لحاظ عقايد إسماعيلي .
رجوع كنيد به راهنماى أدبيات إسماعيلي ، تأليف ايوانوف ، شماره 121 ( لندن 1933 ) . وناشر در صدد است كه كتاب طب روحاني رازي را نيز على حده منتشر سازد .