ابن النديم نقل مىكند كه رازي در فلسفه شاگرد بلخى بوده است ، « 15 » ولى روشن نيست كه كدام بلخى مراد اوست . از اينكه يكجا جداگانه عنوان « أبو زيد بلخى » را آورده وپس از ذكر اينكه رازي شاگرد بلخى بوده است عنوان ديگرى را آورده « خبر فلسفة البلخي هذا » ، معلوم مىشود كه « بلخى » غير از « أبو زيد بلخى » است ، ولى أبو زيد بلخى هم چندان بعيد نيست زيرا أو در عراق در سال 322 وفات يافته وتقريبا معاصر رازي است ودر كتب تراجم أو را از أفاضل دهر ونوادر رجال مىخوانند ودر عراق به جاحظ خراسان مشهور شده است . « 16 » ابن النديم مىگويم كه متهم به الحاد نيز بوده است . برخى از مستشرقان هم تصريح كردهاند به اينكه رازي أفكار فيثاغورسى را از أبو زيد بلخى اخذ كرده است . « 17 » أبو ريحان كتابي از رازي به عنوان زير ذكر كرده است « في النزلة التي كانت تعترى أبا زيد وقت الورد . »
ناصر خسرو آنجا كه دربارهء مكان بحث مىكند گويد :
اين جمله كه ياد كرديم قول آن گروه است كه مر مكان را قديم گفتند چون ايرانشهرى . . . وپس از أو ، چون محمد زكرياى كه مر قولهاى ايرانشهرى را بألفاظ زشت ملحدانه باز گفته است ومعنيهاى أستاذ ومقدم خويش را اندر اين معاني بعبارتهاى موحش ومستنكر بگزارده است . « 18 »
متأسفانه از ايرانشهرى كه ناصر خسرو أو را به عنوان أستاذ رازي نقل مىكند ، اطلاعى كافى ووافى در دست نيست واز آنچه در الآثار الباقية وما للهند بيرونى وزاد المسافرين ناصر خسرو وبيان الأديان حسينى علوي بر مىآيد اين است كه أبو العباس محمد بن
هامش
( 15 ) الفهرست ، ص 416
( 16 ) معجم الأدباء ، ج 3 ، ص 79
( 17 ) التراث اليوناني ، ص 83
( 18 ) زاد المسافرين ، ص 98