نوشته شده بوده است : « كناش المنصوري تأليف محمد بن زكريا الرازي الصيرفي » . « 4 »
صلاح الدين صفدى گويد كه در كودكى عود مىنواخته ووقتي به ريش آمده ، گفته آهنگى كه از ميان ريش وسبلت بر آيد طرب نيفزايد . « 5 »
بيرونى گويد كه أو نخست به كيميا اشتغال ورزيد وچشم خود را در معرض عوارض وآفات نهاد ، نزديكى به آتش وبويهاى تند چشم أو را معيوب ساخت وأو را به سوى معالجه ومداوا ، وسپس به علم پزشكى كشانيد . « 6 »
بيهقى اين مطلب را مشروحتر چنين بيان مىكند :
أو را رمدى عظيم طارئ گشت وپيش كحالى بايست رفت . كحال گفت كه معالجت تو موقوف است بر پانصد دينار كه بدهى . وأو آن مبلغ بكحال داد گفت : كيميا علم طب است نه آنك تو بدان مشغولى . بدان سبب از كيميا اعراض نمود ودر تحصيل علم طب بغايتى رسيد كه تصانيف أو در آن علم ، ناسخ تأليف متقدمان گشت . « 7 »
مورخان وأرباب تراجم اتفاق دارند بر اينكه أو تحصيلات خود را در طب وفلسفه در بزرگى انجام داده ، « 8 » وحتى برخى تصريح كردهاند بر اينكه پس از چهل سالگى بر ممارست كتب پزشكى وفلسفي روى آورده است ، « 9 » وشايد به همين علت بوده است كه أو فراتر از توانايى خود در راه تحصيل علم كوشيده ودر طي مدارج علمي رنج فراوان برده است .
محمد بن حسن الرزّاق از قول يكى از رازيان ( أهل رى ) نقل مىكند
هامش
( 4 ) عيون الانباء في طبقات الأطباء ، الجزء الثاني ، ص 350
( 5 ) نكت الهميان في نكت العميان ، ص 249
( 6 ) رسالة للبيرونى ، ص 5
( 7 ) درة الاخبار ، ص 12
( 8 ) نكت الهميان ، ص 249
( 9 ) تاريخ أبو الفداء ، ج 2 ، ص 76