رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 73

[ فرق تقدير و خلق ] س 26 : بيان فرمايند فرق ما بين لفظ و معنى « يا مقدّر الخير والشّر » با « يا خالق الخير والشّر » ؟ ج : امّا فرق ميان لفظ اين دو فقره پس ظاهر است ، وامّا فرق ميان تقدير و خلق ، تقدير و خلق دو چيزند : * ( الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى والَّذِي قَدَّرَ فَهَدى ) * . ( 1 ) ومراد از تقدير تصوير ( تصوّر ) عملى ( علمى ) است از براى آن چه اراده ء خلق او مىشود ومعيّن ساختن قدر وزمان ومكان وآثار واحوال آن ، ومراد از خلق تكوين وايجاد آن شىء است در خارج ، پس تقدير مقدّم بر خلق است . وبلا تشبيه در افعال عباد هر گاه خواهند امرى را بكنند ، مثل اين كه بنايى بسازند ، موقوف است اوّل به علم اجمالى به آن ، پس به خواستن آن كه مبدأ اراده است ، پس به اراده وعزم بر آن ، پس به تصوير وتقدير وكيفيّت وتعيين موضوع وطول و عرض آن ، پس امضاء وايجاد آن در خارج . و در احاديث بسيار فرق ميان تقدير و خلق به اين نحو ومقدّم بودن تقدير بر خلق شده در وقتى كه پروردگار عالم به ملائكه مىفرمود : * ( إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ ) * ( 2 ) تقدير خلق بشر را فرموده بود ، و در عالم اقدار علميّه وجود علمى آن متحقّق بود و ليكن هنوز