رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 353

وأيضاً در كافى از حضرت صادق ( عليه السّلام ) مروى است كه فرمودند كه : حضرت امير ( عليه السّلام ) فرمود : « و لا تظنّن بكلمة خرجت من أخيك سوءاً وأنت تجد لها في الخير محملًا » ( 1 ) يعنى : گمان مبر بر كلمه اى كه صادر شد از برادر تو بدى را ، و حال اين كه تو مىيابى از براى آن كلمه محلّ حملى از خوبى . و در بعضى از اخبار معتبره رسيده است كه : هفتاد محمل از براى افعال واقوال مردمان قرار بدهيد . پس با وجود اين اخبار و احاديث ، بلكه قول حق تعالى كه مىفرمايد : * ( وقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً ) * ( 2 ) چگونه مىتوان به مجرّد مكتوبى كه معنى آن هم واضح نيست تكفير نمود كسانى را كه ادّعاى اسلام مىنمايند ، علاوه بر اين كه شكَّى نيست كه دانستن حال مردمان گذشته نه از فروع دين است و نه از اصول آن ، و هيچ فايده اى بر آن مترتّب نيست ، زيرا كه امر آخرت ايشان با ما نيست ، و در حيات هم نيستند تا بر دانستن طهارت و نجاست ايشان فايده اى مترتّب شود و بايد حكم بر ايشان جارى كرد ، بلكه بعضى مفاسد بر ايشان مترتّب مىشود . از آن جمله اين كه هر گاه اظهار بدى ايشان شود لا بد بايد مذهب ايشان را كه سبب كفر است اظهار كرد ، و اظهار آن باعث جرأت عوام وتزلزل ايشان در دين مىشود ، به علَّت اين كه گاه هست در حقّ آن شخص گذشته اعتقاد ايشان كاملتر است از اعتقاد ايشان در حقّ مكفّر . و از آن جمله آن كه هر گاه علماى شيعه ء اماميّه بعضى تكفير بعض ديگر را كنند به تدريج گوشزد مخالفين و موجب طعن ايشان بر شيعه مىشود . وعجب اين كه جمعى از علما مثل شيخ طوسى و قاضى نور الله كتابها تصنيف نموده اند در خصوص ردّ بر سنّيان كه مىگفتند : علماى شيعه بسيار كم است ، وسعى نموده اند محامل از براى اقوال گذشتگان ظاهر كنند كه ايشان را شيعه نمايند ، و حال جمعى مىخواهند علماى ثابت التّشيّع را كافر كنند . ومخفى نماند كه اين هم در صورتى بود كه كتاب ايشان ظاهر شده وعبارت در