رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 347

وآيا در ثبوت كفر كسى وجواز حكم به كفر شرط است حصول علم به بودن آن شخص يكى از اقسام اربعه ، يا ظنّ كافى است ؟ پس مىگوييم : شكَّى نيست كه نهى فرموده از حكم به غير علم و حكم به ظنّ ، و آيات و اخبار در اين خصوص از حدّ وحصر متجاوز است . حق سبحانه و تعالى مىفرمايد : * ( وتَقُولُونَ بِأَفْواهِكُمْ ما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وتَحْسَبُونَهُ هَيِّناً وهُوَ عِنْدَ الله عَظِيمٌ ) * . ( 1 ) و حضرت امير المؤمنين ( عليه السّلام ) فرموده است : « من عمى نسى الذكر واتّبع الظنّ وبارز خالقه » . ( 2 ) وجناب سيّد السّاجدين ( عليه السّلام ) در مناجات مطيعين از مناجات خمسة عشر مىفرمايد : « انّ الشكوك والظَّنون لواقح الفتن ومكدّرة لصفو المنائح والمنن » . ( 3 ) و در قرب الإسناد از حضرت صادق ( عليه السّلام ) مروى است كه حضرت رسول ( صلَّى الله عليه وآله ) فرمودند : « إيّاكم والظنّ ، فإنّ الظنّ اكذب الكذب » ( 4 ) . و در تحف العقول از حضرت پيغمبر ( صلَّى الله عليه وآله ) مروى است كه فرمودند : « إن ظننت فلا تقض » . ( 5 ) و در كتاب كافى از ابن عمّار مروى است كه حضرت صادق ( عليه السّلام ) فرمودند : « قولوا للنّاس حسناً ، ولا تقولوا الا خيراً حتّى تعلموا ما هو » . ( 6 ) خلاصه ء مضمون آن كه تا يقين به بدى كسى نكنيد وعلم به هم نرسانيد در حقّ او به غير از خوبى نگوييد ، و هر گاه علم به بدى او هم رسانيد به خوبى بگوييد . ( نگوييد ) .