حال مردن يا دفن نباشد آن است كه پيوسته ايشان در دنيا ، بلكه در زمين بوده باشند ، و اين اگر چه با بودن ايشان در جنّات خلد مجتمع مىشود ، به اين نحو كه ابدان شريفه ء مثاليّه ء متعدّده داشته باشند ، و به بعضى از آن ابدان حاضر شوند ، و ليكن از اين احاديث بودن ابدان مثاليّه ء ايشان در دنيا ثابت مىشود ، بودن ايشان در جنّات خلد هم موقوف به ثبوت ودليل است ، ودليلى دالّ بر اين كه صريح باشد بر نخورده ايم ، و بعضى اخبار كه لفظ جنّت در آن وارد شده اعمّ از جنّات دنيا وجنّات خلد است .
و از اينجا ظاهر مىشود تأييد مطلب به احاديثى كه وارد شده در ظهور پيغمبر وائمّه بعد از وفات ايشان در حالات بسيار ، چون ظهور حضرت رسول بر ابى بكر در مسجد قبا ، هم چنان كه در كتاب بصائر وغيره مذكور است ، وظهور او از براى حضرت امام رضا ( عليه السّلام ) در خراسان ، هم چنان كه در كتاب قرب الاسناد ذكر شده ، وظهور امير المؤمنين ( عليه السّلام ) بر حسنين در وقت حمل جنازه ء مقدّسه ء آن حضرت ، هم چنان كه والد ماجد حقير در كتاب محرق القلوب نقل فرموده ، وظهور حضرت امام موسى ( عليه السّلام ) بر حضرت امام رضا ( عليه السّلام ) هم چنان كه در كتاب قرب الاسناد است ، وظهور حضرت صادق ( عليه السّلام ) بر حضرت كاظم ميان مدينه وعريض ، هم چنان كه در كتاب بصائر منقول است ، وظهور حضرت باقر ( عليه السّلام ) بر حضرت صادق ( عليه السّلام ) وسماعه ، چنان كه در كتاب مذكور روايت شده ، إلى غير ذلك .
ومؤيّد مطلب است ملاقات پيغمبر وائمّه با انبياء سلف در اماكن متعدّده و در شب معراج ، و در حديث بساط وغيره ، چه ظاهر آن است كه حكم ايشان نيز حكم خاتم الانبياء وائمّه باشد .
و از جمله ء آن چه مذكور شد مستفاد مىشود كه مستقرّ جلال وشرف ايشان قبل از قيامت كبرى در جنّات خلد نباشد ، بلكه از اكثر آن چه مذكور شد مستفاد مىشود كه در عالمى ديگر خارج از جوف آسمانها و از بهشت خلد نيز كه يكى از احتمالات سابقه است نيز نباشد ، بلكه مظنون ومستفاد از بسيارى از آن چه مذكور شد اين است كه در جنّات دنياويّه بلكه در جنّات واقعه ء در زمين مستقرّ ايشان است اگر چه مختار در عروج به سماوات نيز هستند ، و در بعضى اوقات به آسمانها عروج مىفرمايند ، بلكه محتمل
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 268
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص٢٦٨