اجلال ارواح مقدّسه ء ايشان بعد از ارتحال از دار فنا وزوال ، و قبل قيام ساعت چند احتمال مىرود :
اوّل : اين كه مستقرّ ايشان در بهشت عدن وخلد باشد كه مسكن ايشان است در روز قيامت .
دوّم : اين كه در جنّات دنيا كه در آسمانها هست مقرّ عزّ وشرف ايشان باشد .
سوّم : اين كه در جنّات زمين يا هوا تشريف داشته باشند .
چهارم : اين كه مستقرّ ايشان در جنّات دنياويّه باشد بدون تعيين سماء يا ارض ، بلكه مختار باشند در آمد وشد به هر جا كه خواهند .
پنجم : اين كه مختار باشند در آمد وشد در آنها و در بهشت عدن .
ششم : اين كه در غير بهشت خلد و غير جوف آسمانها از عوالم خارجه ء از اين عالم بوده باشند .
وتعيين يكى از اين احتمالات ششگانه اگر چه به عنوان علم قطعى نهايت صعوبت دارد ، چه دليل عقلى را در اينجا چندان مدخليّتى نيست ، وغالب آن است كه موقوف به نقل است ، و در نقل ، متواتر اگر چه به عنوان تواتر معنوى باشد مشكل است ، و غير متواتر آن بيش از ظنّ افاده نمىكند .
امّا آن چه مظنون به ظنّ غالب از تتبّع آيات و اخبار مىشود آن است كه احتمال اوّل باطل است به چند وجه :
اوّل : اين كه بعد از سكون در آنجا و جاى گرفتن در آن ، خروج از آن محال است ، وحضرات پيغمبر وائمّه ( عليهم السّلام ) مدّتها بيرون خواهند بود از آنجا .
امّا اين كه خروج از آن محال است به صريح آيات و اخبار ، امّا آيات :
از آن جمله قول خداى تعالى در سوره ء مباركه ء حجر : * ( لا يَمَسُّهُمْ فِيها نَصَبٌ و ما هُمْ مِنْها بِمُخْرَجِينَ ) * . ( 1 )
هامش
( 1 ) حجر : 48 .