رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 255

سنّت رسيده مستمسك ما نمىتوانند باشند وصلاحيّت حجيّت وقابليّت اعتماد واستناد ندارند . وحديث كامل الزياره نيز حديثى است ضعيف ، و به اين يك حديث ضعيف مطلب اعتقادى ثابت نمىشود ، با وجود اين كه معارض است به رواياتى كه رسيده است كه حضرت صادق ( عليه السّلام ) فرموده كه : روح حضرت پيغمبر ( صلَّى الله عليه وآله ) هر شب جمعه مأذون مىشود كه عروج كند به آسمان ، و از آنجا برود تا عرش پروردگار . علاوه بر اين كه عرش در احاديث به چندين معنى اطلاق شده ، وعلما از آن جمله محدّث مجلسى ( قدّس سرّه ) ذكر كرده اند : يكى : جسم اعظم از جميع اجسام محيط به همه ء اجسام ، و ظاهر آن است كه اعتقاد به اين بايد داشت بر سبيل اجمال اگر چه نوع جسم آن بر ما معلوم نباشد . دوّم : جمله ء مخلوقات الهيّه ، هم چنان كه شيخ صدوق در عقائد خود گفته : اعتقاد من در عرش آن است كه جمله ء جميع خلق است ، ( 1 ) و در كتاب معانى الاخبار از حضرت صادق ( عليه السّلام ) وارد است كه : العرش في وجه هو جملة الخلق والكرسى وعاؤه وفي وجه آخر هو العلم الَّذي اطَّلع الله عليه أنبياءه . . ( 2 ) وسوّم : علم ، هم چنان كه در روايت معانى الاخبار گذشت ، و در كتاب توحيد صدوق به سند صحيح از حضرت صادق ( عليه السّلام ) مروى است كه : العرش هو العلم الَّذي لا يقدر أحد قدره . ( 3 ) چهارم : ملك پروردگار وسلطنت او ، چنان كه در كتاب توحيد صدوق به سند متّصل از حنّان بن سدير روايت شده از حضرت صادق ( عليه السّلام ) كه فرمود در بيان : * ( الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى ) * ( 4 ) يقول : على الملك احتوى ، وهذا ملك الكيفوفيّة في الاشياء ، قال ( عليه السّلام ) : ثمّ العرش في الوصل متفرّد من الكرسي ، لأنّهما بابان من أكبر ابواب الغيوب ، وهما جميعان