رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 250

ومؤيّد اين احتمال است نيز آن چه را بعضى دليل بر اين مطلب ذكر كرده اند كه حكم انبياء همه يكى است ، و پيغمبر ( صلَّى الله عليه وآله ) در شب معراج انبياء را در آسمانها ملاقات كرد ، چه ملاقات ايشان در ما تحت آسمان هفتم بود ، ومذكور شد كه بهشت خلد ما فوق سماوات سبع است . ونيز مؤيّد همين مطلب است آن چه را كه فاضل محدّث ملا محمّد باقر مجلسى در كتاب حقّ اليقين ذكر كرده كه شيخ مفيد وجمعى از متكلَّمين ومحدّثين اماميّه قائلند كه بعد از سه روز يا بيشتر ارواح مقدّسه ء انبياء واوصياء به جسدهاى اصلى معاودت مىنمايند ، وايشان را به آسمان مىبرند ، چه ظاهر از آسمان بردن اين است كه در آسمان باشند نه ما فوق آسمانها كه بهشت خلد است . ومذهب ابن حزم ، واسحاق بن راهويه ، ومحمّد بن نصير مروزى ( 1 ) از علماى اهل سنّت آن است كه ارواح انبياء و شهداء تمام بعد از انتقال از بدن و قبل از قيامت كبرى در بهشت عدن قرار مىگيرد ، وابن حزم ومحمّد بن نصير ادّعاى اجماع علماى سنّت و جماعت را بر اين نموده اند . و بعضى از علماى اهل سنّت قائل شده اند كه همه ارواح نيكان واخيار حتّى انبياء واوصياء ايشان بعد از وفات به هر جا كه خواهند آمد وشد مىكنند و قرار مىگيرند ، خواه از جنّات دنيا وخواه بهشت عظمى ، و اين مذهب را از سلمان فارسى نيز نقل كرده . و بعضى ديگر از علما سنّت مىگويند كه : ارواح شهداء و امثال ايشان از انبياء واوصياء قبل از قيامت در قنديلهايى از نور هستند آويخته از يمين عرش الهى . همين قدر از اقوال علماء در اين مطلب حال به نظر قاصر رسيده ، و چون مرجع قول قاضى ابو الفتح وقول شيخ مفيد هر دو بنا بر آن چه مذكور شد يكى بود ، و آن بودن ارواح مقدّسه ء ايشان است در آسمانها ، پس در اين مطلب چهار قول به نظر رسيده : يكى آن كه مقرّ ارواح طيبه ء ايشان در جنّات دنياويّه وسماويّه هست ، بلكه با اجساد شريفه ء عنصريّه ء ايشان ، و اين مذهب اكثر علماى شيعه است . دوّم : آن كه مستقرّ آنها در بهشت خلد است ، و آن مذهب بسيارى ، بلكه همه ء علماى سنّت و جماعت است .