باشند ، وبهشتهاى دنيا كه در آسمانها هستند أعلى وارفع واروح واشرف از بهشتهاى هوا هستند ، وبهشتهاى هوا احسن از اكثر بهشتهاى زمين ، و هر بهشتى كه در آسمان بالاتر است احسن از بهشتهاى آسمان پائينتر ، و هر بهشتى كه در هوا اقرب به آسمان است احسن واتمّ از بهشتهاى اقرب به زمين ، وبهشت وادى السلام و ما بين قبر ومنبر ، وبهشت مغرب وحول چاه زمزم احسن از ساير بهشتهاى زمين است ، و به اين جهت بعضى بخصوص ذكر شده ، وارواح مؤمنين به حسب تفاوت درجات ايشان در آن بهشتها مقام دارند ، پس بعضى در بهشتهاى آسمان ، و بعضى در بهشتهاى هوا ، و بعضى بهشت مغرب ، و بعضى در وادى السلام ، و بعضى در ساير بهشتها ، و بعضى در قبور خود مقر دارند ، و بعضى را إذن آمد وشد به بعضى از بهشتهاى بالاتر از مقرّ خود هست ، و بعضى را نه .
و احتمال هم مىرود كه ترفّع واشرفيّت بهشتها وتفاوت آنها به تفاوت مراتب ساكنين آنها باشد ، پس بهشت امام اگر در زمين باشد احسن وابهج وأنعم واشرف باشد از بهشت ادريس يا عيسى در آسمان .
هر گاه اين امور معلوم شد بدان كه اصل مقصود متضمّن دو سؤال است :
يكى آن كه ارواح مقدّسه ء انبياء وائمّه ( عليهم السّلام ) بعد از موت و قبل از قيامت آيا در بهشت خلد خواهند بود ، يا در بهشتهاى دنيا ؟
دوّم : آن كه آيا حساب از براى ايشان خواهد بود يا نه ؟
امّا اوّل ، پس نديدم از متكلَّمين يا غير ايشان كسى را كه بخصوصه اين مطلب را عنوان نموده باشد ، ومسأله قرار داده در آن گفتگو كرده باشد ، مگر يكى از علماى اهل سنّت كه در كتابى از خود متعرّض آن شده و گفته كه : اين مسأله اى است كه بايد از دليل نقل به آن پى برد ، چه عقل را در تعيين مستقرّ معيّن بعد از موت و قبل از قيامت حكم مخصوصى نيست . ديگر كسى را نيافتم كه عنوان مسأله را كرده باشد ، بلى بعضى از علما در موارد مختلفه گاه است كه آن را ذكر مىكنند .
از آن جمله شيخ جليل قاضى ابو الفتح كراجكى همين قدر فرموده است كه : ارواح مقدّسه ء انبياء وائمّه ( عليهم السّلام ) بعد از وفات ايشان در آسمان متنعّم خواهند بود ، و ظاهر از
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 248
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص٢٤٨