رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 247

يعقوب كلينى در كتاب كافى به آن تصريح نموده اند ، ( 1 ) بلكه ظاهر آن است كه وجود آن اجماعى جميع علماى اسلام از شيعه ، وسنّى الَّا اقلّ قليل بوده باشد . و اخبار در خصوص اثبات آن در كتب معتبره چون كتاب وافى ، وعلل الشرائع ، و تفسير علىّ بن ابراهيم وغيرها بسيار است ، و ظاهر اين است كه آن بهشت منحصر در يك جا نباشد ، بلكه بهشتهاى متعدّده در جوف آسمانها هست كه از آن جمله بهشتى است در جانب مغرب كه در حديث ضريس كنانى كه در كتاب كافى از حضرت امام محمّد باقر ( عليه السّلام ) روايت شده مذكور است ، و در آن حديث است كه خلق كرده است آن را خدا در جانب مغرب ، و آب فرات از آن بيرون مىآيد ، وارواح مؤمنين هر شب به آنجا مىروند و از ميوه هاى آن مىخورند وتنعّم مىكنند ويكديگر را در آنجا ملاقات مىكنند وهمديگر را مىشناسند ، وباز به قبور خود مراجعت مىنمايند . و از آن جمله وادى السلام است كه در احاديث بسيار ذكر آن و اجتماع ارواح مؤمنين در آن شده . و از آن جمله ما بين قبر ومنبر حضرت رسول ( صلَّى الله عليه وآله ) است كه احاديث بسيار در اين كه آن روضه اى است از روضات جنّت رسيده است . و از آن جمله حول چاه زمزم است وصخره ء بيت المقدّس ، بلكه آن چه از تتبّع احاديث و اخبار مستفاد مىشود آن است كه هر موضعى مگر وادى برهوت و بعضى ديگر كه مثل آن است صلاحيّت بهشت بودن دارد ، وحديث مشهور : القبر روضة من رياض الجنّة ، أو حفرة من حفر النيران ، ( 2 ) نيز بر آن مشعر است . و ظاهر اين است كه روح مؤمن در جسد مثالى خود در هر مكانى كه از براى او مقرّر باشد از براى آن بهشتى خواهد بود از بهشتهاى دنيا ، و در آنجا ملتذّ ومتنعّم خواهد بود ، و در آن مكان روح وراحت وبهجت وخضرت وطراوت ومياه و اشجار خواهد بود . بلى احتمال مىرود كه امكنه در اشتمال بر تلذّد وترفّع و روح و شرافت مختلف