رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 212

پس اگر غرض از اين كلام تصحيح قول به اين است كه : « الله تعالى لا يعلم الأشياء في الأزل » بنا بر اين كه مراد اين باشد كه اشياء را در ازل ثابت نمىداند ، چه ضرور افتاده گفتن به اين عبارت اعمّ كه مشعر به سوء ادب است ؟ بگو : الله تعالى يعلم عدم الأشياء في الأزل : * ( ولِلَّه ِ الأَسْماءُ الْحُسْنى ) * ، ( 1 ) * ( ولا تَنابَزُوا بِالأَلْقابِ ) * . ( 2 ) وامّا جواب از سؤال دوم : آن كه كسى كه مىگويد : الله تعالى قبل از ايجاد اشياء علم به موجود بودن آنها نداشته ، اگر غرض او اين است كه در آن وقت علم به موجود بودن در هيچ وقتى حتى در ازمنه ء آنها نداشته ، بلى ، اين عبارت موجب خروج از دين است ، و اگر غرض او اين است كه در آن وقت علم به موجود بودن در زمان عدم وجود آنها نداشته كه زمان ظرف موجود بودن باشد نه ظرف علم ، اگر چه موجود خروج از دين نيست ، امّا سوء ادب است ، بلكه اولى آن است كه گفته شود : علم به عدم وجود آنها در آن زمان داشته . و اگر اين عبارت خوب مىبود در وقتى كه داود رقّى از حضرت ابى عبد الله سؤال كرد از قول خداى تعالى : * ( أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ ولَمَّا يَعْلَمِ الله الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ ) * ( 3 ) مىفرمود : بلى قبل از مجاهده خدا نمىدانست جهاد را ، و در جواب نمىفرمود : انّ الله هو أعلم بما هو مكوّنه قبل أن يكوّنه . . من يجاهد ممّن لم يجاهد ، كما علم أنّه يميت خلقه قبل أن يميتهم و لم يرهم موتى وهم أحياء . وامّا آن چه از سيّد مرتضى وعلماى ديگر در بيان آيه ء مباركه نقل كرده ، كلام سيد را كه نديده ام ، بلى در مجمع البيان در تفسير آيه ء مباركه مىگويد : يعنى حتّى يتميّز المجاهدين في سبيل الله من جملتكم ، وقيل : معناه : حتّى يعلم أولياؤنا المجاهدين منكم ، وقيل : معناه : حتى